Þegar drottningin af Saba missti meydómi fyrir þorsta og ...

Þegar drottningin af Saba missti meydómi fyrir þorsta og eignaðist son sem kannski hafði geitarklaufir á fæti

Salómon, sonur Davíðs og Batsebu, á líka tryggan sess í ástarsögu heimsins, í fyrsta lagi fyrir að hafa ort Ljóðaljóðin og í öðru lagi fyrir stutta en afdrifaríka rómönsu með drottningunni af Saba þar sem hann kom sínu fram með klækjum.

Salómon tók við miklu ríki eftir föður sinni. Það náði norðan frá efstu drögum Efrat allt suður til landamæra Egyptalands. Hann byggði Ísraelsmönnum musteri yfir sáttmálsörkina í Jerúsalem og sjálfum sér höll. Svo fjölmenn var hirðin að daglega þurfti að elda þrjátíu uxa og hundrað lömb, auk hjartardýra, geita og alifugla, grænmetis og kúskús, en kartöflur voru þá enn ófáanlegar í Gamla heiminum. Til ferðalaga hafði hann fjörutíu þúsund dráttarklára og tólf þúsund reiðhesta. Hann átti töfrahring sem gat sagt honum hvað eina sem hann vildi að vita og líktist að því leyti internetinu. Hann kunni málið sem jurtir töluðu og spurði allar plöntur sem hann gekk fram á að heiti og hvaða áburð þeim líkaði best við og þær sögðu honum þetta. Ennfremur átti hann töfrateppi úr grænu silki og flaug á því í hásæti sínu hvert sem hann vildi. Væri sterk sól þegar hann ferðaðist á teppinu bundust fuglar himinsins um það samtökum að fljúga í þéttum hnapp yfir höfði hans svo hann sólbrynni ekki. Guð hafði gefið honum mikla andlega spekt og hann samdi meira en 3000 spakmæli, líklega enn fleiri en Konfúsíus; hann samdi Predikarann og þar sem margt er skynsamlega mælt. Þá var hann prýðilega hagmæltur og orti eitt þúsund og fimm ljóð. Frægust þeirra eru Ljóðaljóðin fallegu og bersöglu, en það var líklega fyrir einbert athugunarleysi ritstjórnarinnar, sem sluppu inn í Biblíuna. Salómon var fyrst og fremst kvæntur dóttur Faraós en jafnframt því hændist hann að útlendum konum, sem Guð hafði þó sterklega varað hann við; móabískum konum, ammónítískum, edómítiskum, zíónskum og hetískum, sem sagt nánast öllu kvenkyns sem hreyfðist. Höfundi Konungabókar reiknast til að hann hafi átt sjö hundruð eiginkonur og þrjú hundruð hjákonur samtals eitt þúsund. Með því tekur hann fram úr Valdimar stórfursta af Kænugarði, sem tvö þúsund árum seinna hélt níu hundruð konur áður en hann snerist til kristinnar trúar.

Til var landið Saba. Enginn veit með vissu hvar það var. Sumir halda að það hafi verið Jemen en fleiri að það hafi verið þar sem nú er Eþíópía. Ríki þetta var vellauðugt og yfir því ríkti meydrottning. Hún var sögð afburðafögur og spengileg, en það verður samt ekki ráðið af höggmynd sem varðveist hefur af henni frá fyrsta árþúsundinu fyrir Krist, þar sem hún sýnist bæði stjórnefjuð og hökusmá. En höggmyndir eru óábyggilegar og ekki síst kunna svo gamlar myndir að fara rangt með fegurð kvenna. Það styður að minnsta kosti fegurð drottningarinnar, að ekki ljótari konur en Gina Lollobrigida og Halle Berryhafa báðar verið valdar til þess að leika hana í kvikmyndum.

Til lítilla og sætra eyrna drottningar bárust fregnir af þessum umsvifamikla, hagmælta og djúpvitra stórkvennamanni sem Salómon var. Hún ákvað að heimsækja hann, einkum til að spyrja hann um eitt og annað sem hún vildi vita og enginn heima hjá henni gat upplýst hana um. Bíblían orðar þetta svo að hún hafi komið „til þess að reyna hann með gátum“. Meðferðis hafði hún úlfalda klyfjaða kryddjurtum, gulli og gimsteinum. Eþíópskar heimildir eru nákvæmari en Biblían og segja að úlfaldarnir hafi verið 797 og gullið samtals fjögur og hálft tonn, og hefur margur ferðast lakar fjáður og með minni farangur.

Biblían gefur að vísu ýmislegt í skyn en segir fátt; samkvæmt henni hlýddi drottningin á orð og visku Salómons með aðdáun, en kvaddi hann síðan í fyllingu tímans og fór heim, basta. Smá vísbendingu um nánari kynni er þó að finna í Ljóðaljóðunum, en þar er talið að Salómon leggi henni þessi orð í munn

Svört er eg, og þó yndisleg, þér Jerúsalem-dætur…

… Takið ekki til þess, að eg er svartleit

því að sólin hefur brennt mig.

Strax í fimmta ljóði segir svo:

Eg er komin úr kyrtilinum,

hvernig ætti eg að fara í hann aftur…

Hér þarf að leita til nákvæmari heimilda en Biblíunnar. Til var forn bók í Eþíópíu, sem Kebra Nagast hét. Englendingar höfðu stolið þeirri bók og sett á rykfullt safn. Árið 1872 skrifaði Kasa prins, sem síðar varð Jóhann IV. Eþíópíukonungur, til Viktóríu Englandsdrottningar og bað hana skila sér bókinni, með því hún væri þeim Eþíópiumönnum heilagri en bæði Flateyjarbók og Jónsbók samanlagðar. Það má Viktóría eiga að hún sendi honum bókina með næstu ferð og ég vissi það síðast af þessari bók að hún var geymd með mikilli sæmd í kirkju Ragúels í Addis Ababa. Í bók þessari greinir nánar frá ferðum drottningar, sem þar er ýmist kölluð Makeba eða Bilqis, en í Biblíunni hafði alveg láðst að nefna hana með nafni. Í Kebra Nagast segir frá því að eftir nokkurra daga dvöl í Jerúsalem hafi hún þakkað Salómon kærlega fyrir sig og sagst fara heim á morgun. Salómon hrökk illa við, því hann mundi að hann átti konu þessa enn óelskaða og bað hana að þiggja af sér góða matarveislu þá þetta sama kvöld. Veislan var haldin í tjaldi og ekkert til sparað. Drottning fékk mikið að borða af saltkjöti og áfenga krydddrykki, sem slævðu ekki þorsta heldur mögnuðu hann. Þegar borðhaldi var lokið og hæfilegt og skynsamlegt að fara að sofa stakk Salómón upp á því, að þau skyldu bæði gista í tjaldinu um nóttina, með því þau voru södd og þung til gangs og „eftir einn ei aki neinn “. Drottning var nógu lífsreynd til að sjá í hvað stefndi og lét Salómon sverja við Guð Ísraels, að hann léti sig í friði um nóttina og tæki ekkert það sem væri hennar og átti þar við meydóm sinn. „Nei þýðir nei“ bætti hún við. Salómon var meira en til í þetta en sagðist verða að fara fram á það sama við hana, að hún tæki þá ekkert það til sín um nóttina sem hann ætti, og ef hún gerði það þýddi nei já. Aftur var Guð Ísraels kallaður til vitnis og síðan gengu þau sitt til hvorrar rekkjunnar.

Salómon setti drykkjarkönnu við beddann sinn en engan hjá drottningu. Þegar á leið nóttina vaknaði hún kvalin af þorstanum sem saltkjötið og kryddvínið höfðu framkallað. Þar kom að hún stóðst ekki mátið en læddist yfir að bedda Salómons og setti könnuna hans á varir sér. Salómon vaknaði, hafi hann þá yfirleitt verið sofnaður, og sagði sem svo: „Þetta er kannan mín, og úr því þú rýfur þinn eið með því að taka hana er ég heldur ekki bundinn af mínum.“ Segir nú ekki meira af þessu samsæti nema hvað Bilqis drottning var kona ekki einsömul þegar hún sneri heim í ríki sitt og hafði fleira meðferðis frá Salómon en visku hans. Heim komin ól hún son sem hún nefndi Menelik, en það mun þýða sonur vitringsins. Óljósar heimildir eru um að annar fóturinn á honum hafi líkst geitarfæti. Það kom þó ekki í veg fyrir að hann legði síðar land undir fót og heimsækti föður sinn til Jerúsalem áður en hann tók við ríki í Saba.

Beinir afkomendur Meneliks sátu síðan við völd á þessu svæði óslitið til 12. september árið 1974, að herforingjaklíka steypti af stóli síðasta Eþíópíukeisaranum, Haile Selassie. Hann var nefndur negus negusi, sem þýðir konungur konunganna en stundum ljónið af Júdeu. Tvennum sögum fer af mannkostunum en frægð hans varð svo mikil að sjálfur Steinn Steinarr orti um hann heilt kvæði, sem heitir Búlúlala.

Henrikson, A.: Biblisk Historia. Bonnier Förlag AB. Stokkhólmi. 1992

Hanauer, J. E.: The Holy Land. Myths and legends. Senate. London 1996. S. 43

Stern, R.: Love Affairs That Have Made History. The New Home Library. New York. 1942

Steinn Steinarr: Kvæðasafn og greinar. Helgafell, Reykjavík 1964. S. 199

Ljóðaljóðin 1:5-6, 5:3

I. Kon. 10, 11