Íþyngjandi reglur varðandi samtengingu liðanna

Sé grannt skoðað fjallar þessi Mjóafjarðarsaga hvorki um getnaði né fæðingar eins og fyrirsögn kaflans lofar, því engar heimildir eru fyrir því að barn hafi komið undir í holdlegri samþægt dönsku konungshjónanna sem ég sagði frá. Sagan er því fyrst og fremst um jarðamál og kynlíf, sem eru allt önnur mál en getnaðir. Ég er ekki sá fyrsti sem flaska á þessu.

Öldum saman taldi kristin kirkja kynlíf syndsamlegt í sjálfu sér og því aðeins þolandi að það væri ánægjulaust með öllu og framið í þeim tilgangi einum að geta börn. Kirkjan boðaði því söfnuðum sín ýmsar takmarkanir á ástundum kynlífs, - núna væru þær kallaðar íþyngjandi reglur. Væru þessar takmarkanir ekki virtar biðu viðurlög bæði hérna og hinum megin grafar.

Því miður hafði Guðbergur Bergson þegar hér var komið, enn ekki sett fram þá einföldu ábendingu, sem birt er á síðu 11 í Hugsanabókinni og er þessi: “Guði er sérlega uppsigað við tvennt í eðli okkrar, kynlífið og sálarlífið, sem honum hefði verið í sjálfsvald sett að sleppa.”

Páll postuli hafði eðlilega ekki lesið þessi orð Guðbergs og heilagur Ágústínus hafði ekkert hugsað út í þetta og eru þeir Guðbergur þó álíka gáfaðir. Þess vegna vildi kaþólska kirkja ganga enn lengra en Guð sjálfur í siðsemi og leitaðist við að koma í veg fyrir allt óþarft kynlíf, þótt hún gerði sér grein fyrir að varasamt gæti orðið að banna getnaði til langframa. Hún brýndi því hófsemd fyrir fólki. Ógift fólk mátti aldrei stunda kynlíf og hjón aðeins í þeim tilgangi að eignast barn. En hjón áttu alls ekki að vera sí og æ að gera hitt undir því yfirskini að þau væru að geta barn. Því var sett sú regla að hjón mættu ekki njótast á fimmtudögum af því þann dag var Kristur hnepptur í varðhaldið í Grasgarðinum forðum, ekki heldur á föstudögum af því þá var hann krossfestur, ekki á laugardögum til að heiðra hreinlífi Maríu meyjar, og þá ekki á mánudögum í minningu látinna. Ekki máttu hjón ljúka hvort annað liðum á jólaföstunni sem er fjórar vikurnar næstar fyrir jólin og ekki alla lönguföstuna sem er sjö vikurnar næstar fyrir páska. Ekki máttu hjón eiga hjúskaparfar saman meðan konan var vanfær, ekki meðan hún hafði á klæðum, ekki fyrst eftir barnsburð, og aldrei nóttina áður en þau gengu til altaris, en það áttu þau að gera sem oftast. Fyrir fullfrískt og sprækt fólk var vandlifað eftir þessum fyrirmælum, samanber eftirfarandi játningar Ólafar ríku á Skarði í skriftamálum sínum:

„Ég hafði oftlegar girnd og fýst að fremja þenna hlut með óleyfðum holdsins breyskleika en tilheyrilegri hugsan með guðhræðslu að geta guðs afspringi, sem hann sjálfur hefur boðið í réttlegum hjúskap. Oftsinnis samtengdist ég mínum bónda frá þeim tima, sem ég undirstóð mig hafandi vera að barni og þangað til þess tíma, sem ég gekk í kirkju, því að þessir tímar eru mér bannaðir af Guði.“

Væru allar reglur virtar skilst manni að einna helst hafi verið opin smuga til getnaðar síðdegis á sunnudögum og þá var ekki verra ef tungl var fullt og aðfallandi sjór, því hvort tveggja jók frjósemdina. Það var einmitt við þessar kjöraðstæður sem Ólafur konungur Haraldsson digri barnaði Álfheiði ambátt sína þegar Magnús konungur góði kom undir, eins og segir í vísunni:

Það var rétt með fullu tungli

og miðju sjávar flóði,

byrjaður var á drottinsdag

Magnús kóngur hinn góði.

Guðhrætt fólk var því í þröngri stöðu. Í helgri bók voru kirfileg fyrirmæli um að hjón ættu að vera frjósöm og uppfylla jörðina, hins vegar máttu þau ekki dunda við neinar tilraunir og æfingar; öll skot urðu að vera beint í mark. Stundaði fólk kynlíf sér til skemmtunar lá leið þess þráðbeint á lostadeild helvítis. Eignaðist fólk engin börn þá lenti það líka í neðra; karlinum var refsað fyrir barnleysi með því að láta hann þæfa ull til eilífðar og konunni með því að handstrokka smjör. Þetta tvennt er víst með leiðinlegri verkum. Það reið því á að nýta vel þessi fáu skipti sem leyfðust til samfara og eyða þeim ekki til ónýtis. Góð ráð til auka líkurnar á að barn kæmi undir voru á flestra vitorði. Það var eitt þeirra að taka eista úr ref, þurrka það vel á skuggsælum stað, mylja það síðan niður í duft og setja út í vín og drekka. Vitaskuld var það konan sem átti að taka þetta inn því öll ófrjósemi var konum að kenna allt fram á síðasta áratug tuttugustu aldarinnar.

Árið 1927 kom út í Reykjavík bókin Heilræði eftir Henrik Lund og bar undirtitilinn Hreysti, fegurð, máttur. Henrik Lund var mikið niðri fyrir, enda taldi hann mikið í húfi og það var einkum hið óbeislaða kynlíf sem gerði honum órótt: „Barnið á að vera takmark, annars förum vjer villir vegar,“ sagði hann á síðu 77. Síðan bættti hann við:

„Siðleysið liggur eins og farg á þjóðunum. Það sýgur lífskraft þeirra og veiklar kynkvíslirnar, en tjónið verður ekki með tölum talið. Mönnum nægir ekki að svala sjer í hinu venjulega lastalífi utan og innan hjónabands, heldur bætast þar við allskonar aðrar svívirðingar og kynlegustu nautnir.“

Sú bót var í máli að siðferðisástand kvenna virtist um þessar mundir eitthvað skárra en karla en kannski var jafnvel þessu ekki treystandi.

„Ástand kvenna er ekki eins hryggilegt og ástand karlmanna. Konur eru í meiri siðferðisskorðum, vegna ýmsrar aðstöðu, og syndirnar sjást ekki eins á þeim og karlmönnum.“

Henrik Lund hvatti til forvarnarátaks og herferða líkt og nú eru farnar gegn vímuefnum og var ekkert að gylla hlutina. Til fyrirmyndar var hve hann setti fram einföld og hagnýt kynlífsviðmið:

„Það er snörp hólmganga að sækja fýsn og verjast henni. En fýsnir getum vjer drepið. Og skylda vor er að breyta lágu dýrseðli í göfugt manneðli. ... Karl og kona, sem njótast vikulega, geta fækkað hvílubrögðum og drýgt munuð einu sinni í mánuði. Það gæti hóf talist. En best og rjettast væri að ráðast aðeins saman einu sinni á ári, í júnímánuði. “

Og leggi maður nú saman ráð kaþólsku kirkjunnar og Henriks Lund, þá er kjörtími getnaða á aðfallinu, þegar tungl er fullt í júnímánuði og til vonar og vara er rétt að stinga út úr einu hvítvínsglasi með þurrkuðu refseista útí áður en samkoma limanna hefst.

Nú væri ósanngjarnt af mér að láta líta svo út, að það hafi aðeins verið heittrúarmenn og kirkjan sem höfðu áhyggjur og ama af frjálsum ástum. Svo var og er ekki. Eins og margir muna, hafði Lenín mestu skömm á öllu siðferði sem ekki grundvallaðist beinlínis á afstöðu stéttanna sín í milli. Á þriðja áratug síðustu aldar spratt líka upp meðal rússneskra kommúnista fjörug umræða um það, hvort allar skorður sem höfðu á umliðnum öldum verið settar á kynlífið, svo sem hjónabandið og hreinlífiskröfurnar, væru ekki bara útsmogin aðferð eignastéttanna til að kúga verkalýðinn og halda honum niðri. Róttækur armur bolsevíka setti þá fram vatnsglaskenninguna, sem einfaldlega sagði, að kynlíf allra með öllum ætti eftir byltinguna að vera jafnsjálfsagt og að fá sér vatnsglas. Nú kom í ljós að því ákafar sem menn fylgdu vatnsglaskenningunni, þeim mun lakar mættu menn á umræðufundi um verkalýðsmál og þeim mun ónýtari urðu þeir byltingunni; þeir voru einfaldlega með hugann við annað. Lenín leist ekki vel á þetta, sjálfur hamingjusamlega kvæntur vildiskonunni Nadezjdu Krupskaju. Hann bað því hugmyndafræðing flokksins að fara yfir málið, en hugmyndafræðingar flokka voru afar nytsöm - en nú því miður deyjandi - stétt. Hugmyndafræðingur þessi hét Kalkind og hans er núorðið einna helst minnst fyrir kennisetningu um að stéttarvitundin og byltingaráhuginn sæki bæði hreyfiorku sína til einmitt þeirrar sömu orkustöðvar innra með manni eins og kynþörfin gerir. Góður byltingarsinni skuli því fara afar hóflega í kynlíf og ekki stunda það nema af brýnni nauðsyn, því öll kynorka sé í raun frá byltingunni tekin.

Við búum vissulega í sundurlyndum heimi en úr því að kaþólska kirkjan og hugmyndafræðingur bolsevíka gátu komist að einni og sömu niðurstöðunni um kynlíf, þá getur maður verið bjartsýnn á að finna megi sameiginlegar úrlausnir í erfiðustu ágreiningsmálum samtímans; eins og til dæmis því hversu lág laun umönnunarstéttirnar skuli hafa, hvort lúpínan sé illgresi og hvort Spaugstofan sé lengur fyndin.

Guðbergur Bergsson: Hugsanabókin: sjötíu hugsanir. JPV útgáfa. Reykjavík. 2002 S. 11

Árni Björnsson: Merkisdagar á mannsævinni. Bókaforlagið Saga. Reykjavík. 1981 S. 11-12, 19

Lund, Henrik: Heilræði. Hreysti, fegurð, máttur. Prentsmiðjan Gutenberg. Reykjavík 1927. S. 77-79

Rosenfeldt, N. E. og Pape, C.: Politikens Ruslandshistorie efter 1917. Politikens Forlag. Kaupmannahöfn. 1983