Hér greinir frá samhenginu sem er milli getnaða og veðráttu

Tímabært er að geta samhengis getnaða og veðurfars. Lengst af höfum við Íslendingar búið við rysjótt veðurfar, langvarandi hrollkuldar skiptast á við úrhelli og oft er bæði blautt og kalt samtímis. Í hlýjum staðviðrum með breyskjusól, til dæmis suður á Grikklandi þar sem Seifur og aulinn Ixíon bjuggu, er fólk miklu frjálsara að byrja börn undir berum himni en á Íslandi. Hér hefur þetta yfirleitt verið innivinna, því veðrabrigði eru svo skjót að það sem byrjar í sólskini getur hæglega endað í hraglanda og óþægilegri rassbleytu.

Veðrinu á sunnudagskvöldi árið 1910 í Hólavallakirkjugarðinum lýsir Þórbergur Þórðarson svo í 26. kafla Ofvitans :

„Úti var stinningsvindur á suðvestan, veðurhæð 7, og gekk á með stórum dembum með nokkru millibili. Loft var alskýjað, en milli skýjanna rofaði fyrir vatnsgráum glæfum í útsuðurátt. Hiti milli 4 og 5 stig.“

Einmitt þetta kalsalega kvöld átti sér stað það sem hann nefndi fyrstu lyftinguna sína. Auk hans tók stúlka vestan af Seltjarnarnesi þátt í henni. Eftir furðuskamma stund mælti stúlkan: „ Þetta er farið að verða nokkuð langt, “ og Þórbergur svaraði; „Já, er ekki það? Það er von þér segið það. Þetta er ljóta veðrið? Er yður illt?“ Ekkert barn kom undir í Hólavallakirkjugarði þetta sunnudagskvöld enda væri þá bókmenntasagan öll önnur, því Þórbergur hefði þá varla haft tíma né ástæður til að skrifa Bréf til Láru. Nú er það á almanna vitorði að konur sem borða steinbít og sundmaga úr síld eru sífrjóar. Með því að útræði var mikið á Seltjarnarnesi framan af öldinni hafa stúlkur þaðan eflaust einmitt hámað í sig þessar fæðutegundir árið 1910, þó að þær séu hættar því núna, svo varla lá ástæða ófrjóseminnar hjá stúlkunni. Hér var því hugsanlega við Þórberg sjálfan að sakast en sennilega fyrst og fremst við veðrið. Í fjögurra stiga hita á Celsíus striplast engir lengi í kirkjugörðum og það tekur sinn tíma að geta barn. Sjálfur Júpíter þurfti 48 klukkustundir til að barna Alkmenu af Herkúlesi og hann varð að seinka dagrenningunni um heilan sólarhring til að geta athafnað sig í næði, af því hann þurfti að vera kominn heim til sín um morguninn.

En það er ekki aðeins að veður geti haft áhrif á getnaði, heldur hefur Hallgrímur Helgason, rithöfundur og mér liggur við að segja fræðimaður, gert grein fyrir því í bók frá árinu 1994, hvernig veðurspár Ríkisútvarpsins - það sem í gamla daga var einfaldlega kallað „skeytin“- geta blandað sér í barneignir; bæði tilkomu barna og gerð þeirra.

Árið 1958 höfðu orðið innileikar með ungu pari í Reykjavík; Ester Guðmundsdóttur sem ættuð var undan Eyjafjöllum og Theodór Steingrímssyni vestan af Ströndum. Fyrir gráglettni bókmenntasögunnar leigði Theodór risherbergi af föðurbróður sínum við Skólavörðustíginn, einmitt þeirri sömu götu þar sem Þórbergur bjó 48 árum fyrr. Ester átti hins vegar enn heima í foreldrahúsum.

Þau höfðu ætlað sér í bíó þriðjudagskvöldið 1. apríl 1958, en þá þegar var svo komið eins og enn er, að ekkert var að hafa nema amerískar B- eða C-myndir. Þeim datt því í hug að skjótast upp á herbergi Theódórs og hafa samræði sér til dægrastyttingar. Á sjötta áratug síðustu aldar varð það enn illa séð af þorra Íslendinga að ógift fólk ástundaði kynlíf. Nú háttaði þannig til að afar hljóðbært var í húsinu við Skólavörðustíginn og mikið marr og brak í gormadýnunni Theodórs. Sigursveinn föðurbróðir hans sem bjó á neðri hæðinni hvorki vildi né mátti vita til neinnar lausungar í sínu húsi svo úr vöndu var að ráða. Það lukkaði hins vegar svo til að Sigursveinn var ástríðufullur útvarpshlustandi, eins og raunar þjóðin öll var þá, laus við rímnakveðskapinn en sjónvarpið ókomið, og meðan kvölddagskráin entist var öllu sæmilega óhætt í risherberginu. Klukkan var orðin sautján mínútur yfir ellefu þegar Theodór og Ester komust að verki og Þriðjudagsþátturinn í umsjá Jónasar Jónassonar og Hauks Morthens stóð þá enn í Ríkisútvarpinu. Að þættinum loknum tók við 48. passíusálmurinn, þá kvöldfréttir og loks skeytin. Dagskrárlok voru klukkan 23.39. Theodór og Ester voru ekki gefnir hæfileikar Júpíters, sem var álíka almáttugur og sjálfur Drottinn, að geta til dæmis lengt 48. passíusálminn að vild, svo þau höfðu aðeins tuttugu og tvær mínútur til stefnu. Þá eins og nú fór veðurspáin réttsælis kringum landið, þó hin nýjungagjarna Veðurstofa hafi síðan hringlað með spásvæðin, en það stóðst á endum að þegar komið var að veðurhorfum á Norðurlandi eystra og Austurlandi að Glettingi, tókst þeim Ester og Theodór að fullnusta samkomu sína með því að ferðafús sæðisfruma hitti gestrisið egg. Það átti að vera léttskýjað fram eftir degi með sunnan-andvara en síðan tæki að þykkna upp með austan-kalsa og skúraleiðingum, jafnvel hagli.

Allar þessar aðstæður og aðdragandi samræðisins var alvanalegur á þessum árum, eins og Hallgrímur bendir á í bók sinni: „Í þá daga var samlífi almennt lokið fyrir dagskrárlok, á bilinu 23.35 til 23.40.“

Óvenjulegt var hins vegar og undarlegt að veðurspáin fyrir Norðurland eystra og Austurland að Glettingi sem lesin var á hinni glöðu stund getnaðarins, reyndist eiga eftir að móta gjörvallan æviferil og allt upplag barnsins, Ragnheiðar Birnu, sem þarna kom undir, og það jafnvel í enn ríkara mæli en erfðaefnin sem hún hlaut frá foreldrum sínum. Hallgrímur færir fyrir þessu fullar sönnur í 433 síðna bók sinni Þetta er allt að koma, en það bráðliggur á að koma þeirri bók á framfæri í vísindaheiminum svo íslenskt hugvit fái notið þar enn meiri verðskuldaðrar virðingar en nú er.

Það sýnir sig að ekki aðeins vega áhrif veðursins þungt í íslensku þjóðlífi, heldur eru áhrif Veðurstofunnar á íslenskt mannlíf miklu víðtækari en álitið hefur verið. Algengar og stundum lítið grundaðar hrakspár Stofunnar um veðrið á getnaðartíma, sem nú orðið teygir sig yfir allan sólarhringinn, geta verið miklu afdrifaríkari fyrir velferð komandi kynslóða en kæruleysislega veðurfræðingana sjálfa virðist gruna.

Í ljósi þessa er það íhugunarefni fyrir ríkisstjórnina, en hún þarf stöðugt þarf að verja sig fyrir ágangi fólks sem kveðst hafa farið illa út úr lífinu, hvort ekki þurfi annað hvort að láta Veðurstofuna almennt spá betra veðri eða hreinlega leggja hana niður.

Þórbergur Þórðarson: Ofvitinn. Mál og menning. Reykjavík. S. 208

Hallgrímur Helgason: Þetta er allt að koma. Mál og menning. Reykjavík 1994. S.11