Frásögn varðandi einhliða slit á hringtrúlofunum

Það er eðlilegt, eftir að hafa rætt um hinn ljóta leik Davíðs og brellur Salómons, að minna á hve fólk tekur heitrofum yfirleitt þunglega, ekki síst sé hringtrúlofunum slitið einhliða. Það ætti enginn að gera nema rifja fyrst upp fyrir sér Völsungasögu.

Sigurður Sigmundsson hét maður og bjó í Þýskalandi. Hann var hánefjaður, herðabreiður á við tvo menn en að öðru leyti fallegur, hann skildi fuglamál og var svo ríkur að fjóra venjulega menn þurfti til að bera gullsjóð hans, en þetta var á fimmtu öld eftir Krist löngu áður en farið var að nota ávísanir og verðbréf, hvað þá kort.

Hann reið hesti sínum upp á Hindarfjall og fann þar inni í skjaldborg steinsofandi konu í hertygjum. Hún hét Brynhildur, starfaði sem valkyrja og var málkunnug sjálfum Óðni. Hann spretti utan af henni náttfötunum sem voru úr járni. Við það vaknaði hún en lét sér vel líka og sváfu þau saman í þrjár nætur. Þá mun hafa komið undir stúlkukindin Áslaug, sem ólst upp innan í hörpufæti, en það er önnur saga sem sýnir hve barnavernd var skammt á veg komin um þetta leyti. Að þessu búnu hringtrúlofuðust þau, hann kvaddi og reið suður á bóginn í átt til Frakklands. Á bakkanum sunnan megin við Rín kom hann í konungsgarð Gjúka nokkurs og Grímhildar konu hans. Þau áttu fyrir syni Gunnar og Högna og dótturina Guðrúnu, sem var væn kona og girnileg. Grímhildi leist vel á Sigurð fyrir tengdason og gaf honum óminnisdrykk svo hann gleymdi trúlofun sinni með Brynhildi. Drykkurinn hreif svo vel, að ekki einasta kvæntist hann Guðrúnu heldur hjálpaði hann Gunnari mági sínum til að fá Brynhildi fyrir konu með hinum mestu prettum. Það mátti heita vel af sér vikið, því svo var þetta fólk allt viturt og draumspakt að sjaldnast kom neitt sem gerðist því á óvart enda dreymdi það einatt fyrir öllum aðalatriðum fimm til tíu ár fram í tímann.

Þau Sigurður og Brynhildur voru sem sem sagt óforvarendis orðin svilfólk en ekki hjón. Á þessum árum var Rín ennþá sæmilega hrein og dag nokkurn tóku þær mágkonurnar, Guðrún og Brynhildur, sér þrifabað í ánni. Verandi allsberar í volgu Rínarvatninu urðu þær léttúðugar og lausmálgar svo Guðrún blaðraði frá því hvernig Sigurður hafði gabbað Brynhildi til að eiga Gunnar. Brynhildur varð auðvitað feitt reið og láir henni enginn. Harmur og reiði lögðu hana í rúmið þar sem hún svaf í sjö sólarhringa án þess að rumska og farið var að óttast um líf hennar. Sigurður var fenginn til að vekja hana, enda vanur maður og hafði vakið hana fyrr. Einmitt meðan hann var að vekja hana í þetta annað sinn losnaði hann undan fjölkynngi Grímhildar og ástin til Brynhildar vaknaði á ný. Hann byrgði þessa endurvöktu ást kyrfilega inni enda harðgiftur maður, en svo var hún mikil og aðgangshörð að hann tútnaði allur út svo brynjan sprakk utan af honum. Fá dæmi önnur eru um jafn kraftmikla ást. Hann fór við svo búið án þess að gera neitt annað í málinu.

Þessi slappleiki gekk svo fram af Brynhildi að hún skipaði Gunnari bónda sínum til að myrða Sigurð, og hótaði skilnaði ef hann hlýddi ekki. Gunnar vældi yfir þessu og gat með engu móti framið verkið sjálfur, þar sem þeir Sigurður voru fóstbræður, en fékk litla bróður sinn til þess, eftir að hafa gefið honum orm og úlfskjöt að éta, en þessar fæðutegunir efla kjark með mönnum. Eftir að Sigurður var dauður langaði Brynhildi sjálfa ekkert til að lifa lengur en lét sig falla á sverðsodd og var svo að ósk sinni brennd á sama bálkesti og Sigurður.

Guðrún varð nú mjög hrygg og sagði: “Betra var þá várt líf, er ek átta Sigurð. Svá bar hann af öllum mönnum sem gull af járni eða laukr af öðrum grösum eða hjörtr af öðrum dýrum…“. Um hríð lagðist hún í bæjarráp og útsaum en Grímhildur móðir hennar sá að ekki varð við þetta unað til lengdar og færði henni nú enn einn galdradrykkinn. Drykkurinn olli því að hún var nú til í að giftast á nýjan leik manni sem móðir hennar valdi, og sú gamla valdi Atla konung. Mann þennan, sem átti ættir að rekja úr óbyggðunum norðan við Kína, kalla aðrar þjóðir Attíla Húnakóng en Englendingar Etzel og hafa langflestir nema Mongólar á honum mikinn óþokka. Brúðkaupið fór fram, en í Völsungasögu segir um hjónabandið „En aldri gerði hugr hennar við honum hlæja, ok með lítilli blíðu var þeira samvista.“ Þrátt fyrir þetta hnuðluðu þau þó með tímanum saman efni í tvo stráka.

Nú rann það einn daginn upp fyrir Atla, að Guðrúnu hafði ekki fylgt auður Sigurðar, heldur sætu þeir enn að honum ranglega bræður hennar, Gunnar og Högni. Þessu vildi hann breyta og bauð þeim mjúkmáll til sín í teiti, en ætlaði raunar að ná af þeim fénu og drepa þá síðan því hann var bæði illa innrættur og gráðugur. Þeir bræður voru heimakærir en þegar þeir eftir krókaleiðum og af draumum sínum fréttu um undirferlið sem Atli bjó þeim, vaknaði áhugi þeirra á teitinu því þeir voru hetjur og vildu síst láta sig vanta á þann stað sem átti að drepa þá. Það var af sömu hetjulundinni sem þeir mættu liðfáir til Atla, enda var í þá daga hvaðeina sem nú er kallað forvarnarstarf hiklaust fellt undir bleyðimennsku og heigulshátt. Það fór líka svo að varla höfðu þeir bræður hringt dyrabjöllunni hjá Atla, þegar á þá var ráðist og þeir teknir höndum eftir vaska vörn. Atli spurði þá sitt í hvoru lagi eftir því hvar fjársjóður Sigurðar væri geymdur. Gunnar lofaði að segja honum það, ef sér yrði fyrst fært hjarta Högna bróður síns á diski. Víst þótti jafnvel Atla Húnakóngi þetta lítil frændrækni en lét það eftir Gunnari að drepa bróður hans. Þegar Gunnar sá hjartað Högna vissi hann að nú var hann einn manna á lífi sem þekkti hvar fjársjóðurinn var niðurkominn, en sjóðinn höfðu þeir bræður grafið á árbotninum í Rín. Hann kvaðst aldrei myndi segja til sjóðsins, og sú er ástæðan fyrir því að enn liggur Rínargullið ósnert einhversstaðar undir botni fljótsins.

Meiri skapstillingarmenn en Atli hefðu orðið ergilegir yfir þessu enda lét hann henda Gunnari í ormagryfju, sem er næsta óyndisleg stofnun, því þar skríða glorsoltnar og grimmar eiturnöðrur um gólf. Gunnar fékk engu að síður varist þeim um stund, því Guðrún systir hans henti niður til hans hörpu sem hann gat spilað á með tánum. Fingurnir voru honum ekki tiltækir því hann hafði verið handjárnaður. Svo vel sló hann hörpuna með tánum, að allir ormarnir sofnuðu, nema einn kvenormur eða naðra, sem talið er að hafi persónulega verið móðir Atla. Hún gróf inn í Gunnar sínum rana og hjó hann í hjartað, segir Völsungasaga, en samkvæmt Snorra Sturlusyni beit hún hann í lifrina og hékk þar á eiturtönninni. Það gildir einu hvort var, því báðum heimildum ber saman um að hún hafi steindrepið Gunnar.

Atla fannst nú tímabært að hefja veisluna og settist að kúfuðum kjöttrogum og fleytifullum rínarvínshornum. Það sem hann varaði sig ekki á var, að nú hafði hann reitt Guðrúnu konu sína til verulegrar reiði og hvað sem annars má um hana segja, þá var hún verkleg. Hún slátraði nú sonum þeirra Atla og gaf honum þá steikta að eta en þegar hann var lagstur fyrir seinna um kvöldið hjó hún hann með sverði. Á banastundinni sagði Atli konungur, sem vel þekkti myndarskap húsfreyjunnar: „Eigi mun hér þurfa um að binda eða umbúð að veita...“ og hafði varla sagt sannari orð. Að þessum kvöldverkum loknum, kveikti Guðrún í höllinni og brenndi allt og alla inni. Þó er frá því sagt í 43. vísu Atlakviðu að hún hafi áður hleypt hundunum út, sem bendir til að hún hafi verið dýrelsk, þó að hún að flesti leyti öðru væri hrotti. Ævi Guðrúnar og ástum var ekki lokið með þessu, en ég þarf ekki að rekja fleira til að sýna það og sanna hversu voveiflegar og víðtækar afleiðingar það getur haft að rifta hringtrúlofun einhliða.

Bækstæd, A.: Goð og hetur í heiðnum sið. Bókaútgáfan Örn og Örlygur hf. Reykjavík. 1986

Tvær kviður fornar. Jón Helgason tók saman. Heimskringla. Reykjavík 1966

Völsungasaga. Fornaldar sögur Norðurlanda I. Íslendingasagnaútgáfan. Reykjavík 1950. S. 194, 198, 212