98. Veska Zurkovac, fædd Agnelli

Leið okkar frá Vidin var á fótinn og í rökkurbyrjun höfðum við farið rúma hundrað kílómetra þann daginn og vorum komnir allhátt upp í fjöll til Belogradchik, sem þýðir litli hvíti bærinn. Þetta var strembin dagleið fyrir Guðjón nýrisinn af sjúkrabeði og ennþá hálfgerður bjálfi eins og fólk með svona heilsufar var kallað fyrir norðan. En hann vissi upp á sig skömmina fyrir tafirnar í Kladovo og hefði fyrr dottið niður dauður en kvartað. Bærinn, sem einhvern tíma hafði verið hvítari en nú, stóð á fjallskambi og fyrir daga loftárása var hann torsótt virki. Kamburinn var líkt og krans úr rauðleitum sandsteini og það hafði ekki þurft nema að fylla upp í fáein skörð og reisa nokkra veggbúta til að fullgera víggirðinguna sem náttúran hafði þegar smíðað óviljandi. Ef virki urðu ekki unnin með eldi og vopnum þurftu umsátursmenn að bíða þar til verjendurnir gáfust upp út af hungri eða þorsta, en í þessu virki voru bæði bithagar og vatnsból. Nú voru þar engar kjötbirgðir lengur á beit og í veggjum vatnsbólsins sátu ropandi froskar. Belogradchik-bær virtist ekki nema mátulega vel undir gestakomur búinn. Fyrst vafðist það dálítið fyrir okkur að finna gististað en við vorum einmitt að svipast um eftir matsölu, þegar við rákumst, mest fyrir tilviljun, inn í búðina hennar Vesku Zurovac. Búðin var blanda af bakaríi, sjoppu og því sem forðum var nefnt nýlenduvöruverslun. Heimamenn voru þarna sumir að kaupa niðursuðudósir, aðrir tannkrem eða sígarettur. Jafnskjótt og Veska Zurovac kom auga á okkur Guðjón og gerði sér grein fyrir að við vorum útlendir ferðamenn lokaði hún búðinni. Þeir sem ekki höfðu þá fengið afgreiðslu urðu að hverfa frá vörulausir. Hún mat stöðuna einfaldlega svo að þjónusta við aðkomumenn væri brýnni en kvabbið í heimamönnum út af smámunum sem þeir allt eins gátu keypt morguninn eftir. Matsölustaðir væru að vísu nokkrir hér í Belogradchik, sagði hún, en aðeins einn stæði undir nafni. Ef við vildum vera svo vænir að fylgja sér eftir, sagði hún ennfremur og hottaði sífrandi viðskiptavinum út úr búðinni eins og þeir væru óþæg leikskólabörn. Veska var fríð kona og festuleg, nær þrítugu en fimmtugu og nær hundrað og tuttugu kílóum en hundrað og fimmtíu. Hún mælti á ensku. Frá henni stafaði því sem næsta ónákvæmt væri að kalla persónutöfra, með því að þau áhrif sem hún hafði á mann voru miklu fremur einhvers konar yfirþyrming eða jafnvel lömun; manni datt einfaldlega ekki í hug að gera neitt annað en hún sagði og þaðan af síður langaði mann til þess. Hún sagði að til lengri tíma litið margborgaði sig að taka vel á móti ferðamönnum. Þess vegna lét hún öll verk úr höndum falla og vísaði okkur á besta matsölustað bæjarins, en það vildi svo til að frænka hennar rak hann, eða var það vinkona? Hún spurði hvort við skildum matseðilinn. Við gerðum það ekki. Hún spurði hvað við vildum borða. Við vissum það ekki. Hún spurði hvort hún mætti ráða því og við vildum það. Á samri stundu virkjaði hún og lífgaði allt þjónustulið staðarins en það hafði áður hengslast um eins og hálfdautt. Nú fór það að brytja af áfergju, sneiða, skera, steikja, sjóða, grilla, hella, stjana og hlaupa kringum okkur. Við fengum úrvals máltíð, en sjálf þáði Veska ekkert nema lítinn bjór og benti afsakandi á mittið. Hins vegar sagðist hún myndu sitja hjá okkur, ef okkur væri þægð í því, og segja okkur það sem við hefðum gagn og gaman af að vita. Ekkert vildum við fremur. Í orðræðu sinni setti Veska ævinlega fram hið almenna fyrst og varpaði með því ljósi á hið einstaka. Þetta kalla heimspekingar afleiðslu og yfirleitt þarf fólk að sitja marga vetur í háskóla og æfa sig áður en það nær þokkalegri leikni í henni. Fyrst ræddi Veska almenn efni; landshagi, stjórnmál og heimsmál. Allt varð þetta í munni hennar auðskilið og svo kunni hún snjöll og einföld úrræði við öllum vanda að oft gleymdum við langtímum saman að tyggja matinn. Ég held það hafi ekki verið fyrr en mörgum vikum seinna að áðurnefnd yfirþyrming bráði af mér og veikburða efahyggja raknaði úr rotinu. Næst vék hún að einkamálum sínum. Hún kvaðst vera gift góðum manni vestan úr Bosníu og hún skyldi hringja í hann svo við gætum séð hann. Litlu síðar kom hann, heilsaði og tyllti sér hjá okkur en sat síðan og hlýddi þögull en hugfanginn á konu sína án þess þó hann skildi enskuna. „Ég er ekki búlgörsk,“ sagði hún, „ég er ítölsk, ættleidd, skiljiði?“ Þá spurði hún hvort við könnuðumst ekki við Agnelli-fólkið á Ítalíu, og alveg sérstaklega við Giovanni Agnelli. Jú, Agnelli-fólkið var ofurkapítalistar Ítalíu mestalla tuttugustu öldina, það framleiddi Fiat-bílana og réð því sem það kærði sig um í landinu. Veska rakti nú fyrir okkur harmsögu sína með öfundsverðri hreinskilni, en kvaðst raunar vera dóttir Giovanni þessa Agnelli, margmargmilljarðamærings og forstjóra Fiat. Hann hefði átt sig framhjá eiginkonunni, Donnu Marellu Caracciolo dei principi di Castagneto, prinsessu frá Napólí. Hún sagði að þetta þyrfti svo sem ekki að koma neinum á óvart um mann, sem meira og minna opinberlega hafði haldið við Anitu Ekberg, Ritu Hayworth og Jacqueline Onassis Kennedy svo fáar séu nefndar. Veska varðist allra frétta af raunverulegri móður sinni, en jafnvel þó að ekkert væri sagt, lá tign þeirrar konu í augum uppi og dagljóst að mikið hefði verið í húfi fyrir Ítalíu, jafnvel Evrópu alla, ef hrösun hennar hefði orðið heyrinkunn. Veska var aðeins þriggja daga gömul þegar hún var færð í þetta krummaskuð, Belogradchik í Búlgaríu, með ýtrustu leynd. Þar var hún gefin til ættleiðingar sér alls óskyldu bændafólki, sem hafði ekki hugmynd um hverra manna hún í raun og veru var. Eftir að hún komst á legg hafði hún farið til Ítalíu og lagt þau boð fyrir Giovanni föður sinn, að hún vissi allt og vildi nú hitta hann varðandi ýmis praktísk atriði, en hann ansaði henni engu. Þar sýndi hann mikla slægð, því Veska hefði ella náð fullu valdi á vitund hans og vilja á minna en fimm mínútum. Nú hafði Giovanni dáið í fyrra, svo sönnunarbyrðin hafði þyngst til muna, en hún var að læra ítölsku og mundi senn gera aðra tilraun til að vekja áhuga Agnelli-ættarinnar á sér. Hvernig vissi hún þetta? vildi ég vita og var hún alveg viss? Of seint áttaði ég mig á að þessar spurningar báðar voru óþarfar og óviðeigandi, jafnvel særandi, enda datt Vesku ekki í hug að svara þeim og ég skammaðist mín fyrir að hafa hugsað þær, hvað þá meira. Hér þurfti engu við að bæta. Um síðir leiddust þau Veska og maðurinn hennar út í náttmyrkrið, hann mjór stautur fullur af skefjalausri aðdáun, hún eitthvað á annað hundrað kíló af ættgöfgi og mannkostum. Eftir sátum við Guðjón í svipuðu ásigkomulagi og postularnir þegar þeir höfðu verið viðstaddir kraftaverk. Frá þessu kvöldi er þá aðeins eftir að geta málverksins af Belogradchik sem hékk uppi á veitingastaðnum. Svo hógvær var málarinn að hann skrifaði ekki nafnið sitt á myndina heldur lét ártalið 1992 duga. Borgin var í baksýn, að mestu hulin í dalalæðu, en fremst á myndfletinum til vinstri var margt á seyði. Smali með örugglega þrjátíu rollur veifaði glaðlega tréhækju, maður horfði fast á ferðasjónvarp, eða var það grásteinn með skjá? Eskimói barði skinntrumbu og konan við hliðina á honum var annað hvort að dansa eða ætlaði að lúskra á honum. Asni hafði vaðið til hálfs út úr myndfletinum til vinstri en aftan við hann léku sér kiðlingar. Vínber lágu þarna í haugum innan um rósastóð. Prúðbúið og ríkmannlegt fólk stefndi í halarófu upp brekkurnar til borgarinnar. Var þar kannski loksins að koma Agnelli-fólkið til þess að bæta fyrir það mikla óréttlæti sem fyrir löngu hafði verið gert nýlenduvöruverslunarkonu í bænum, sem var umlukinn mjúkri huldu dalalæðunnar?