97. Díónýsos

Eftirlætisguð Forn-Grikkja kom frá Þrakíu en það var Díónýsos, öðru nafni Bakkus, guð vínsins, gjafari þess og verndari, en undir kátu yfirbragðinu duldist margbrotinn persónuleiki eins og oft er um alkóhólista. Meðganga hans og fæðing var með þeim ólíkindum að varla hafa önnur fóstur, hvort heldur mannaeða goðakyns, lent í verri hrakningum. Það kom þannig til að Seifur barnaði kóngsdóttur frá Þebu er Semele hét. Hann lét sig það litlu skipta að hann var langa-langa-langafi hennar, enda var hann aldrei smámunasamur í sifjamálum, og því síður vafðist aldursmunur þeirra fyrir honum því hann var síungur. Að vanda sínum varð Hera kona hans afbrýðisöm og kom því í kring með lævísi og sjónhverfingum að eldur komst í Semele og hún brann til ösku. Eftir það varð hún handónýt til ásta en sá var einmitt tilgangur Heru með íkveikjunni. Sendiguðinn Hermes náði að bjarga Þrakía, lögheimili norðanvindsins sex mánaða gömlu fóstrinu úr brunarústunum af Semele. Þeim föðurnum kom saman um að sauma það inn í mjöðm Seifs, af því hitakassi var ekki tiltækur á þeim árum og þó þeir hefðu getuna höfðu þeir ekki hugarflugið til að skapa þannig tæki. Seifur var ekki byrjandi í meðgöngu barna, því hann hafði áður gengið með Aþenu dóttur sína í heilanum og fætt hana út um ennið. Eftir þriggja mánaða meðgöngu í mjöðminni ól Seifur drenginn Díónýsos. Honum þótti ekki óhætt í Grikklandi fyrir Heru, svo honum var komið í fóstur hjá landvættum norður á Nýsu-fjalli, sem flestir telja að hafi verið í Þrakíu, en sumir í Indlandi eða jafnvel Arabíu. Þegar landvættirnar höfðu komið drengnum til manns, eða eftir atvikum guðs, tók hann sér fyrir hendur að kenna mannkyninu að brugga vín og gleðja sig. Það tók einkar vel við þeirri fræðslu og goðfræðingurinn Stoll segir að dýrkun Díónýsosar hafi verið almenn og að hún hafi farið fram með „miklum guðmóði og æðilátum“.40 Af guði að vera var Díónýsos alþýðlegur og mannblendinn, hann hélt sig á jörðu niðri og var oftast alldrukkinn á bæjarandi með söfnuði sínum. Enn er það svo víðast að konur bera uppi safnaðarstarf og þannig var einnig í söfnuði Díónýsosar að þar bar mest á kvenfólki sem nefndar voru menöður eða bakkynjur og voru al- og illræmdar vegna æðis og æsinga. Yrði þeim uppsigað við einhvern, mann eða skepnu, orðlengdu þær ekki heldur slitu hann í tætlur. Þessi urðu einmitt endalok Orfeusar, sem var annar hæfileikaríkur Þrakverji í uppáhaldi hjá Grikkjum. Hann fann upp smáhörpu sem kölluð er lýra og spilaði og söng svo vel að tré fóru af rótum sínum og ár stöðvuðust frekar en missa af tónleik hans. Það var bara kvennakirkjan hans Díónýsosar sem lét sig list Orfeusar engu varða en sleit af honum höfuðið og fleygði því út í Hebrus-ána. Þá bar svo við að söngurinn hljóðnaði ekki heldur flaut höfuðið syngjandi niður ána sem er dæmafátt. Ég man þó eftir svo söngelskum manni í Vatnsdalsréttum í gamla daga að hann hélt áfram að syngja Hvað er svo glatt löngu eftir að hann varð víndauður. En það er af lýrunni að segja, að sönggyðjurnar flugu með hana upp á festinguna og gerðu úr henni stjörnumerki.