89. Fyrir augliti lifandi og dáinna

Um hádegið fikruðum við okkur út úr æ óyndislegri úhverfum Belgrad-borgar. Göturnar voru þröngar og holóttar. Lágreist og fátækleg hús skiptust á við litlar sölubúðir og verkstæðisskúra umkringda bílhræjum og haugum af gömlum Heilagleiki og illska dekkjum. En hvarvetna var fólkið jafn feimnislaust og elskusamt. Það vildi vita hvaðan við kæmum og hvert við ætluðum, en því fannst svör okkar við hvoru tveggja jafn lygileg. „Það hjólar enginn til Istanbúl.“ „Er þetta Ísland yfirleitt til?“ En jafnvel langdregin úthverfi Belgrad tóku enda og við komum í skógi vaxnar hæðir sunnan við Dóná. Og þá fór að rigna að gagni. Pólverjar hefðu eflaust notað orðtakið pod psem um þetta regn; að það rigndi jafnvel upp undir hundinn. Veðurfræðingar halda að samanlagt vatnsmagnið í veröldinni hafi haldist svipað síðustu tvo milljarða ára en þennan apríldag var líkt og orðið hefði óvænt innspýting í hagkerfi vatnsins. Það er ekki nóg með að maður blotni yst sem innst í svona úrhelli, heldur breytist gatan í vandrataðan læk og vatnshryðjur frá bílum blinda mann. Þá er sjálfhætt að hjóla og við biðum versta veðrið af okkur á litlum matsölustað á Dónárbakkanum. Veitingamaðurinn veiddi fiska í ánni seinni part nætur og konan hans seldi þá steikta, soðna og grillaða á daginn. Þegar við birtumst í gættinni vaknaði með hjónunum svipuð meðlíðun og hjá bændafólki í Suðursveit þegar sjóhröktum útlendingum skolaði upp á sandana. Veitingamaðurinn skrúfaði upp í ofninum og gaf okkur lútsterkt heimabrugg. Konan hans þerraði mig með hárþurrkunni sinni og svo var hún vandvirk að hún blés jafnvel heitum gusti niður í buxnahaldið en aðeins að aftanverðu fyrir sakir háttvísi. Því fylgdi mikil vellíðan. Þau hefðu fúslega háttað okkur niður í rúmið sitt ef við hefðum æmt að því. Við áttum félagsskap við þetta góða fólk drjúga stund meðan mesta vatnsveðrið gekk yfir og gufurnar stigu upp af okkur. Á meðan ræddum við um fiskveiðar og gæftir og hvorugir skildu hina, gestir eða heimamenn, án þess það kæmi að neinni sök. Of lengi hefur hún dregist greinargerðin um sérkenni serbneskra vega. Þau felast í að Serbar setja upp minningarmörk þar sem fólk hefur farist í umferðarslysum; lítið altari eða kross með skildi, þar sem skráð er nafn hins látna, fæðingardagur, dánardagur og oftast er einnig mynd. Nú eru Serbar ekki einir um þennan sið en hér gekk fjöldinn fram af manni, því stundum var eins og við hjóluðum um kirkjugarð. Serbar eru ökufantar og aka hratt á úr sér gengnum bílum. Í engu Evrópulandi falla hlutfallslega jafn margir á vígvöllum götunnar. Sums staðar horfðu heilu fjölskyldurnar á mann úr dánarheimum af emaléruðum myndum og höfðu fallið í einu lagi í sama slysinu, stundum höfðu horfið samtímis úr sögunni fjögur eða fimm ungmenni eftir að hafa skroppið bæjarleið að kaupa kók. Það komu langir vegarkaflar þar sem þessir reitir stóðu svo þétt að maður komst hvergi úr augliti hinna dánu. Í tvo daga lá leiðin um lágar hæðir en undir kvöld bar okkur aftur niður á bakka Dónár. Hér var hún ríflegur kílómetri að breidd og nú var Rúmenía handan ár, einnig hæðótt, skógi vaxin og í strjálum þorpunum bar mest á hvítum kirkjum. Til þess að staðfesta veru okkar í heimi lifenda eftir nærveru hinna látnu, tókum við tali vaska sveit kvenna sem var að sá fyrir papriku á stórri akurspildu. Það gerðu konurnar bograndi með handverkfærum, því annaðhvort hefur paprikusáningarvél ekki enn verið fundin upp eða þær höfðu ekki efni á þannig vél. Sólin hafði brennt þær, húðin var eins og leður en þær voru ófeimnar og málhressar. Okkur skildist að við ættum ekki að fara lengra því þær vildu eiga okkur. Ekkert benti samt til að þær vildu nýta okkur til annars en að sá papriku, svo það var freistingalaust að kveðja þær. Maður fékk verk í mjóhrygginn við það eitt að horfa á þær við vinnu sína. Litlu síðar bar okkur að heilsubótarþorpinu Silfurvatni, Srebrno Jezero, þar sem innlendir gestir og erlendir, ungir jafnt sem gamlir, fá hvíld, bata, skemmtun, útivist, mat og drykk við vægu verði. Þar kliðar Dóná, golan strýkur trjáblöðin og ótal fuglar kviðra. Auk alls þessa var því lofað á stórum skiltum að fæstir kæmu þarna aðeins einu sinni heldur vildu þeir koma aftur og aftur. Það hefði þurft miklu meiri skapfestu en við Guðjón áttum til þess að standast þessar freistingar og eftir skamma stund vorum við orðnir heimilisfastir næturlangt á Silfurvatni, sestir með kaldan bjór, þar sem Dóná kliðaði, gola strauk trjáblöðin og fuglar kviðruðu. Öfugt við flestar auglýsingar hafði engu verið logið um ágæti Silfurvatns.