68. Bátur fiskanna

Vegferð mín niður með Dóná að austan var einhæf og viðburðasnauð, pusztan sýndi engin svipbrigði, helst að tilbreytingar væri að leita uppi í skýjunum. Íslendingar eru ofdekraðir af landslagi og verða fljótt niðurdregnir á flatneskju. Fyrir nokkrum árum hvíldi það orð á Ungverjum að þeim væri tamara en öðru fólki að stytta sér aldur, og alveg sérstaklega væri þessi árátta þrálát hérna syðst á sléttunni. Þá áttu þeir Evrópumet í sjálfsmorðum. Ekki síst höfðu kaþólikkar af þessu áhyggjur. Kaþólska kirkjan álítur að syndir skáni mikið ef menn iðrast þeirra eftir á og þeim finnst sjálfsmorð vera einkar slæm synd, af því það liggur í hlutarins eðli að þeim sem fremur vel heppnað sjálfsmorð er fyrirmunað að iðrast eftir á. Á þessum sömu árum var einhver ólund í finnskum frændum Ungverja og þeir förguðu sér meira en í meðalhófi. Sumir voru farnir að gera því skóna að hér væri um einhverja erfðabundna finnó-úgríska uppgjafarhneigð gagnvart lífinu að ræða, sem þessar þjóðir hefðu borið í sér austan frá Úralfjöllunum. Finnar hafa síðan sætt sig betur við lífið og aðrar fyrrverandi austantjaldsþjóðir hafa fyrir löngu skotið Ungverjum aftur fyrir sig í sjálfsmorðum. Afar áhugaverð kenning um ættlæga sjálfsmorðsáráttu er því að engu orðin. Það fór að blása í bakið og mig bar hratt til borgarinnar Baja. Þangað kominn hitti ég roskinn mann en hann var að dorga í Dónárkvíslinni sem rennur gegnum bæinn. Ekki hafði hann verið fengsæll þennan dag frekar en aðra, en sagðist vera að þessu til að drepa tímann og sér leiddist einum heima. Bæði honum sjálfum og öðrum gæti hæglega sýnst að stangveiði hefði einhvern tilgang. Hann bauð mér sæti á bekknum hjá sér og skipti á milli okkar brauðsneið, feginn að hafa félagsskap í smástund. Ævinlega hef ég verið fiskifæla og jafnvel annálaðar veiðiklær fá ekki bröndu sé ég í för með þeim, en nú bar svo við að það slæddist sæmilegur fiskur á öngulinn meðan við sátum þarna og gamli maðurinn taldi að það væri mér að þakka. Það var kannski þessa vegna sem ég fór morguninn eftir í heimsókn á byggðasafnið til að skoða þar gamlar veiðigræjur, því Baja er rótgróinn fiskibær og víðfrægur fyrir veglegar fiskisúpuhátíðir sem haldnar eru á sumrin. Ég var orðinn því vanur að heimsóknum á söfn fylgdi mikil skriffinnska en rosknu konurnar á byggðasafninu í Baja tóku öðru fram sem ég hafði kynnst. Þeim virtist bregða ónotalega við að einhver vildi skoða safnið. Það var langt í frá að þær væru fráhrindandi eða óvinsamlegar, þeim varð einfaldlega bilt við og fannst sér nú mikill vandi á höndum. Sú ábyrgðarfyllsta settist við borð og fór að róta í skúffunum eftir miðabúnti með fasi sem sagði að hún hefði ábyggilega séð það hérna í hittiðfyrra eða árið þar áður. Ég hugsaði að kannski væru sérstakir miðar handa útlendingum og þá líka sérstakt gjald. Þegar hún loksins fann miðana hóf hún leit að blýanti, síafsakandi sig fyrir að tefja mig svona lengi. Blýantinn þurfti að ydda en að svo búnu skrifaði hún alllangt mál með smáu letri á tvo aðgöngumiða sem hún lagði á borðið. Ég hélt að athöfninni væri lokið og ætlaði að taka miðana og borga en þá bannaði hún mér það. Hún dró fram kladda og færði þó nokkurn texta inn í hann, síðan annan þar sem hún skráði skilmerkilega 250 fórintur og þær reiddi ég nú fram. Bak við mig hafði allan tímann staðið önnur kona og nú kom til hennar kasta, því hún hafði það embætti að taka af mér annan miðann en rífa hornið af hinum. Þá gengu á móti mér tvær konur til viðbótar sem með mikilli elskusemi gerðu mér skiljanlegt að ég gæti ekki skilið þær né þær mig, ella hefðu þær verið mér til leiðbeiningar í safninu. Engu að síður fylgdu þær mér eftir hvert fótmál, stundum þrjár en aldrei færri en tvær. Áður en ég gekk inn í nýjan sal hljóp önnur til og kveikti þar ljós, þegar ég fór inn í þann næsta slökkti hin að baki mér, og svo voru störf þeirra sérhæfð að aldrei sá ég kveikjarakonuna slökkva né slökkvarakonuna kveikja. Ekki virtust þær hræddar um að ég mundi stela safngripum né skemma þá, heldur stóðu þær kyrrlátar og hljóðar einhvers staðar aftan við mig og biðu þess að ég hreyfði mig. Að sumu leyti var þetta eins og undrahægur dans við tvo safnverði án undirleiks. Aðeins einu sinni tók önnur þeirra frumkvæði og benti mér með óduldu stolti á grip sem hékk niður úr loftinu. Feginn varð ég að mér sást ekki yfir hann, því alltof sjaldan sér maður eitthvað sem er verulega nýstárlegt og alveg þveröfugt við það sem alltaf hefur verið. Þá hreyfist hugurinn úr stirðnaðri stellingu og upp rennur fyrir manni að það eru ekki alltaf óhjákvæmilegar nauðsynjar sem knýja hluti til að vera á þann veg sem maður er vanastur. Þetta var hér um bil 75 sentimetra langur trillubátur, smíðaður mestan part úr gleri, og á litlu skilti mátti lesa nafnið: Heilagur Páll. Það óvenjulega var að báturinn hafði verið smíðaður utan um þurrkaðan og uppstoppaðan fisk og þar var ekkert pláss fyrir menn. Þetta var ekki bátur manna til að veiða fisk heldur bátur fiska til að veiða menn. Auðvitað! Ég skoðaði flatbytnur, háfa, net, tjöld úr sefi og upphengi fyrir stóra fiskisúpupotta, öngla, gogga og framandi sýnishorn af aflanum úr Dóná; hypaphalmichtys nobilis, cyprinus carpio og einmitt þegar ég virti fyrir mér fiskinn barbus barbus, festan upp á virðulegt eikarbretti, kom siglandi til mín konan úr afgreiðslunni og hafði nú útbúið handskrifaða kvittun fyrir tvö hundruð og fímmtíu fórintum sem hún fékk mér. Ég fann að nú var öllu safnfólkinu létt, því formlegri afgreiðslu var lokið, þó svo hin eðlilega starfsemi safnsins kæmist ekki að fullu í fastar skorður á ný fyrr en ég væri farinn.