66. Fallið

Aðeins ein nótt í Búdapest. Farfuglaheimilið þar sem ég gisti var í Pest. Áin var slíkur farartálmi að það var ekki fyrr en á nítjándu öld, þegar brú var byggð, að þorpið Pest á sléttum austurbakkanum sameinaðist hæðabyggðinni í Búda hinum megin og byggðirnar og nöfnin runnu saman í eitt. Í lok heimsstyrjaldarinnar tengdu sjö brýr borgarhlutana en Þjóðverjar sprengdu þær allar í loft upp í kveðjuskyni þegar þeir yfirgáfu borgina. Ég fór Elísabetargötu og Franzgötu í umferðarþvögu því þær voru ekki hugsaðar fyrir öll farartækin sem núna áttu þar leið um. Á hjólinu smaug ég fram úr þeim öllum, fór vestur yfir ána á Petöfi-brúnni og sveigði til suðurs eftir árbakkanum. Þar áttu að vera hjólreiðabrautir en þær voru bara ósléttir stubbar á stangli svo að síðustu gafst ég upp og reyndi að ryðja mér til rúms á hægri kanti þjóðvegar númer 6. Af og til birtust skilti sem bönnuðu dráttarvélum, hestakerrum og reiðhjólum að nota þjóðveginn en ég átti ekki annarra kosta völ og lögreglan nennti ekki að reka mig burt. Hins vegar var umferðin þung og vegurinn mjór og vondur, sér í lagi hægri kanturinn. Þar var ekkert rúm utan akbrautanna, malbikið gúlpaði upp í jöðrunum og utan við skarpar brúnir þess tók við leðja og drullupollar. Það var erfitt að halda jafnvægi og risastórir vöruflutningabílar, flestir með þungar kerrur, brunuðu örfáa sentimetra frá öxlinni á mér án þess að hliðra nokkuð til. Sumir voru illkvittnir eða stríðnir og þeyttu skerandi flautulúðra í eyrun á mér. Ég einbeitti mér að því að halda lífi, rýndi ofan í götuna og reyndi að láta eins lítið fara fyrir mér og unnt var. Ég missti ekki af neinu ásjálegu í umhverfinu, því þó svo vegurinn væri á árbakkanum var fátt að sjá annað en óhrjálega skúra og verksmiðjur. Vegurinn breikkaði ekkert þegar úthverfunum sleppti en umferðin varð hraðari. Það var um seinan að snúa við og enga aðra leið að sjá. Vörubíll barði mig loks út af veginum og ég kollsteyptist út í grunnan skurð. Bíllinn snerti mig ekki, heldur var það vindhöggið þegar hann fór fram úr mér sem raskaði tæpu jafnvæginu á kollóttu malbikinu. Allt í einu lá ég úti í skurði. Enginn hægði á sér, engar hjálpfúsar hendur komu með heitt kakó, plástra né líkbörur og þó ég væri dauðhræddur sárnaði mér þetta skeytingarleysi í aðra röndina. Hvers vegna sat ég ekki heldur heima í stofu og las í bók? Hvergi á allri leiðinni norðan frá Gdansk suður til Istanbúl var ég jafn fáa sentimetra frá því að vera drepinn eins og þennan dag. Ég var beinlínis bljúgur þegar ég beygði inn í Dunaújváros, moldugur á hnjánum og fannst ég naumlega sloppinn úr fimm klukkustunda löngum lífsháska. Ehrenburg orti um að fólki sem kemur úr lífsháska finnist jafnvel illgresi fallegt, en varla gæti nokkrum fundist Dunaújváros annað en ljótt byggðarlag. Upp úr 1950 tóku ungversk stjórnvöld til við að drífa upp ógnarstórt stáliðjuver til að eiga nóg stál handa sér og vinum sínum í hugsanlegri, væntanlegri, sennilegri þriðju heimsstyrjöldinni. Það teygði sig kílómetra eftir kílómetra suður eftir árbakkanum með óendanlegum pípulögnum, óteljandi strompum og kæliturnum. Þessi sextíu þúsund manna bær var svo rifinn upp frá grunni á aðeins fimm árum til að hýsa verksmiðjufólkið. Húsagerðin var í hreinræktuðum sovétstíl og einhverjar síðari tíma betrumbætur dugðu skammt. Í bæklingi borgaryfirvalda stóð afsakandi að skipulagið væri merkilegt sýnishorn af þáverandi tíðaranda harðlínunnar og svo var í flýti vikið að því hve íþróttalífið væri blómlegt í bænum. Þau höfðu samt drifið í að breyta nafni borgarinnar úr Stalínsborg í Dónárborg upp úr 1960 og ef maður reyndi að ímynda sér öll mannvirkin á bak og burt duldist ekki að borgarstæðið var fallegt. Þarna voru lágar hæðir úr móhellu sem áin hafði étið úr þannig að bratt var niður að árbakkanum. Ég hélt upp á að vera á lífi með Tokaj-víni með kvöldmatnum. Litur þess líktist fljótandi, gegnsæju rauðagulli, og það bætti fyrir hremmingar dagsins, ljótleikann, ærandi bílflautur og einmanalegt fall mitt ofan í skurð. Ég vaknaði til miklu geðfelldari dags. Vörubílarnir voru horfnir. Þeir höfðu átt erindi sín í stáliðjuna eða vestur til Pécs og á veginum var yfrið rými fyrir reiðhjól, hestvagna og dráttarvélar. Undir hádegið fór ég austur yfir ána og við blasti pusztan, ungverska gresjan.