49. Hafsauga á fjöllum

Það er til jarðsöguleg skýring á því af hverju Tatrafjöllin standa einmitt þarna. Manni finnst hún nokkuð órómantísk og vissulega varpar hún alls engu ljósi á það af hverju þau eru svona falleg á að sjá, jafnvel í suddanum sem var þennan dag. Hún gengur út á það, að endur fyrir löngu hafi Afríka ruðst upp að Evrópu og þar sem núningur flekanna varð mestur, hafi Alpafjöllin ýst upp í langdregið hrúgald. Síðan hafi Arabíuskaginn þokast til norðurs og þrýst hásléttunni í Litlu-Asíu til vesturs. Við það hafi orðið mikil óreiða og margir flekar riðlast hver uppi á öðrum, með þeirri afleiðingu að það snerist upp á austurendann á áður snyrtilegum Alpafjallgarðinum. Þessi endi varð að Karpatafjöllunum og þau hringuðu sig utan um ungversku sléttuna. Að öllu þessu voru vitaskuld engir sjónarvottar. Önnur skýring er sú, að fyrr meir hafi verið skógi klædd flatneskja með bláum lækjum þar sem fjöllin standa nú. Flatneskjan talfærði það við jarðarandann, sem var ábyrgur fyrir lögun landsins, að sig langaði að hefjast til himna og hætta að vera svona flöt. Metnaður hennar stóð til þess að verða lendingarpallur fyrir sjálfan Guð, sem á þeim árum sveimaði oft um uppi undir himnabotnum og var þá að líta eftir og dytta að sköpunarverkinu. Anda jarðarinnar fannst þetta sanngjörn ósk og leyfði flatneskjunni að rísa upp í kryppur, fjöll og tinda. En það er ekki eðli flatneskjunnar að þenja sig upp í hæðir, svo að hún varð lofthrædd á miðri leið og hætti við allt saman. Tatrafjöllin, sem upphaflega áttu að ná upp undir himininn, teygja sig því bara hálfa leiðina þangað og eru svona falleg af því þau voru hugsuð sem lendingarstaður Guðs. Það var strjálbýlt handan landamæranna. Þeir sem þar bjuggu virtust hafa viðurværi af að fella skóg. Víða var kúm og geitum haldið til haga og þær kröfsuðu í gráan svörðinn. Bráðlát vorblóm voru að reyna að springa út en það var hálfgerður hrollur bæði í þeim og mér. Ég sá nýtískulegt hótel við veginn. Það líktist tveim þykkum skífum upp á rönd og á skjön við hvor aðra, og var hvorki frítt til að sjá né fór það vel á þessum stað. Starfsfólki varð illa bilt við að þangað skyldi koma gestur í kaffi. Af því mér var skítkalt innvortis og einnig hinu, að ólíklegt virtist að nokkur lög giltu né löggæsla væri á svo afskekktum reit, fékk ég mér plómusnafs með kaffinu. Meðan ég náði þannig í mig hita horfði ég á nær þverhnípta klettaveggi Tatrafjalla. Einn tók við af öðrum og einhvers staðar inni á milli þeirra vissi ég að var þetta undarlega dimma, nærri svarta, stöðuvatn sem heitir Morske Oko. Sá sem baðar sig í vatninu öðlast þvílíka skarpskyggni að hann getur ekki einasta séð gegnum myrkur, lokaðar dyr og heila veggi, heldur líka gegnum fjöllin sjálf. Til þess þarf hann þó að hafa fortakslaust gott hjartalag og má ekki í líta kringum sig fyrr en hann er kominn upp úr. Fólk er upp til hópa breyskt, óþolinmótt og forvitið svo enginn hefur enn þá uppfyllt bæði skilyrðin. Hitt hafa margir reynt að sá sem staddur er við vatnið, einkum í mistri eða þoku eins og þennan dag, heyrir þar einlægt kjökur og sorgfull andvörp utan úr buskanum. Það er af því hve föðurbölvun er þrálát og áhrifarík. Þannig var, að forðum bjó hér í grenndinni ríkur pólskur höfðingi og á næsta setri við hann annar frá Transsylvaníu. Sá pólski átti gjafvaxta dóttur sem nágranninn vildi eignast en faðirinn vildi ekki gifta hana útlendingi. Nú þurfti hann að bregða sér af bæ og í fjarveru hans heillaði nágranninn stúlkuna til lags við sig. Faðirinn hlýtur að hafa verið drjúglengi í burtu, því þegar hann kom aftur var hann ekki einasta faðir hamingjusamrar eiginkonu heldur orðinn afi sjö gullfallegra barna. Í stað þess að gleðjast og vera í góðu skapi yfir þessu barnaláni, breytti hann tengdasyni sínum í steindrang, sem enn má sjá hátt uppi í fjalli og allir vindar gnauða um. Hann fyrirkom börnunum sjö og bölvaði loks dóttur sinni, og það var ekki venjulegt andskotans-djöflulsins-helvíti, heldur römmustu álög og galdrar, sem dofna ekki einu sinni með tímanum heldur endast og endast. Stúlkan mátti enga gleði framar finna en grét börnin sín. Svo mikið grét hún að tárin mynduðu stöðuvatnið Morske Oko. Hún grét úr sér augun og þau duttu ofan í vatnið og loks grét hún sjálfa sig í kaf þar sem hún sat á bakkanum og drukknaði í eigin tárum. Það er hún sem menn heyra snökta og andvarpa þegar mistur er og þoka yfir vatninu. Þetta heyrist síður á sólskinsdögum fyrir skvaldrinu í túristunum sem koma þarna til að heyra andvörpin, því hér sem víðar eyða þeir með veru sinni einmitt því sem þeir koma til að njóta. Morske Oko þýðir raunar hafsauga. Við erum því vön að hafsaugað sé lengst úti í sjó, en fólkið þarna um slóðir er óvant öllu sem varðar sjóinn og því finnst að hafsauga geti allt eins verið til fjalla. Í Slóvakíu eru ein þrjátíu og fimm fjallavötn sem heita Morske Oko, og lengi vel var uppi sú tilgáta að neðanjarðargöng væru úr þessum vötnum út í heimshöfin. Menn höfðu það til marks að stundum flaut á þeim skipsbrak og reki, sem varla gat komið annars staðar frá. Ef einhverjir eru vegna staðsetningar enn verr að sér um höf og hafstrauma en Slóvakar, þá eru það helst Austurríkismenn. Þeir gerðu vísindaleiðangur út frá Vín árið 1751 til þess að mæla hvort gætti flóðs og fjöru í slóvakísku hafsaugunum. Niðurstaðan varð neikvæð.