48. Til fjalla

Í apríl byrjun árið 2004 var ég kominn aftur til Kraká og kvaddi dyra í Borgarskjalasafninu. Allir starfsmenn létu verk sín úr höndum falla og söfnuðust kringum mig. Skjalasöfn eru ekki æsilegir staðir, skjöl hver öðrum lík og jafnvel rakastiginu er haldið stöðugu dag út og dag inn. Ég gerði mér grein fyrir að reiðhjólið hafði komið eins og lítill sólargeisli inn í einsleitan hversdag safnsins. Skjalaverðirnir leiddu fram hjól og kerru, struku af þeim skjalaryk með rökum klút, pumpuðu lofti í dekkin og ég sá að sumir þeirra gældu létt með fingrum, svolítið feimnislega en ótvírætt ástúðlega, við hnakk og stýri í kveðjuskyni. Hjólið hafði verið í góðum höndum. Þegar ég teymdi það yfir þröskuldinn út í bjarta veröldina hvíslaði ég: „Á morgun leggjum við af stað til Miklagarðs“, og fann léttan titring fara um stellið sem ekki gat verið annað en eftirvænting. Morguninn eftir lagði ég af stað eftir grófu steinlögðu Grodzka-strætinu suður yfir Vislu í síðasta sinn, valtur á hjólinu af óvana og smeykur við ágenga bílana. Ég stefndi suður í átt til Karpatafjallanna, þar sem þau kallast Tatrafjöll, og ætlaði um skarð. Þar upp frá var ennþá vetur. Ofan á óvanann bættist því veðurhræðslan; mundi ég lenda í byljum og gaddi og kannski verða úti? Síðasta mannveran sem ég átti orðastað við í Kraká var stúdína norðan frá Varsjá en ég spurði hana eftir vegi númer 77 suður til Zakopane. „Ekki ætlar þú alla leið þangað á þessu,“ sagði hún jafn vantrúuð á svipinn eins og hún var falleg. Ég sagði henni að ég hefði nú eiginlega hugsað mér að fara á þessu suður til Istanbúl og vonaðist eftir aðdáun en sá bara fagmannlega hluttekningu og samúð. Hugsanlega las hún geðlæknisfræði við Jagiellonska háskólann. Svo fann ég þjóðveg númer 77 til suðurs um ávalar hæðir, styrktist á hjólinu, bauð bílunum birginn og helgaði mér fimmtíu sentimetrana sem ég þurfti úti við hægri kantinn. Eftir disk af zurek-súpu um hádegið var jafnvel veðurhræðslan vikin fyrir þeirri ánægju að vera að nýju lagður af stað í ferðalag. Mér hafði áskotnast gelpúði til að leggja yfir hnakkinn en strengir í rasskinnum og stundum rasssæri er sá tollur sem fylgir langri hjólreið. Auk þess sem gelpúðar hlífa rössum hjólreiðamanna eru mörg aðdáunarverðustu kvenbrjóst heimsins betrumbætt með geli eða búin til úr því, og án þess að hafa samanburð fannst mér að þetta myndi ekki vera ólíkt því að sitja á konubrjósti. Þegar leið á daginn fór landið að hækka, það hvessti og framundan dró upp dimmt ský. Ég kannaðist við að þetta myndi vera eitt þeirra sérstöku pólsku skýja sem full eru með árum og veðurpúkum. Stundum ganga þeir um á jörðu niðri og þekkjast þá af því að þeir eru gneypir og vilja ekki annan mat en mjólk úr svörtum kúm. Þess á milli setjast þeir upp á skýin. Sumir kasta reipum yfir í önnur ský og draga þau saman í hnapp, aðrir hrækja höglum, spræna regni eða blása vindum. Hér var því ekki við mennska að eiga, svo eftir sjötíu kílómetra dagleið fékk ég inni þar sem heitir Bar Sponti. Hjól og kerra voru borin upp á aðra hæð fyrir mig til að ekki myndi hvarfla að þeim að ég yfirgæfi þau á nýjan leik. Ég staðreyndi að rasskinnarnar voru strengjalausar og sællegar og tók á mig náðir. Niðri á barnum héldu vörubílstjórar uppi gleðskap og hlýddu á hávær dægurlög. Ég er viss um að Bonnie gömlu Tyler hefði hlýnað um hjartaræturnar, hefði hún vitað hvílíkum vinsældum hún átti enn að fagna suður undir rótum Tatrafjallanna. Að ferðast um Pólland á árunum 2003 og 2004 var eins og ferðast eftir poppsögunni með tuttugu ára seinkun. Næstu nótt gisti ég í Zakopane í 1100 metra hæð. Þangað koma Pólverjar og gestir til þess að ganga um fjöllin á sumrin en renna sér á skíðum á veturna. Bæjarbúum hefur jafnvel dottið í hug að þar verði haldnir vetrarólympíuleikar. Mörgum Pólverjum finnst að væri þeim treyst fyrir þess háttar samsæti væri það eins konar vottorð um að fortíðin sé endanlega liðin og framtíðin örugglega byrjuð. Núna var millibilsástand í Zakopane. Skíðafólk hafði ekki lengur lyst á að renna sér en göngumenn voru ekki enn mættir á svæðið. Daginn eftir fór ég um þrönga dali og bratta upp að landamærastöðinni Lysa Polonia, sem er í háu fjallaskarði. Meðfram götunni voru húsin þakbrött til að þau sliguðust ekki undan fannferginu. Fólk var ekki heima við og hafði skilið húsin eftir í öruggri vörslu grimmra hunda sem voru tjóðraðir með keðju í hverjum garði. Sennilega voru þeir vanir bæði skíðafólki og göngumönnum en hjólreiðamaður með kerru gekk svoleiðis fram af þeim að ekki mátti á milli sjá hvort yrði fyrr, að þeir köfnuðu af munnvatni sínu og urri eða hengdust í tjóðrinu. Hefði þó ekki nema sá minnsti losnað, segði ekki meira af minni ferð. Landamærin liggja um kvos hátt í fjöllunum og þar er fáfarið. Aðrar leiðir eru hagkvæmari fyrir bíla, svo gæslufólkinu þarna uppi fannst mikil tilbreyting að mér og gaf mér kaffi. Það hafði sáldrast snjór úr einu hinna dökku skýja, svo á veginum var krap og slabb og sums staðar lágu enn óhreinir skaflar frá liðnum vetri í vegköntum. Vegamálastjórar Slóvakíu og Póllands höfðu ekki komið sér saman um hvor þeirra ætti að kosta malbik á blálandamærin og því var þar eðja, en þegar ég komst upp úr henni var ég staddur í Slóvakíu. Hún er seinni helmingurinn af fyrrverandi Tékkóslóvakíu og varð sjálfstætt ríki í ársbyrjun 1993, en heldur einhvern veginn áfram að vera ófréttnæmur seinnipartur þrátt fyrir það. Það blöstu við þéttir skógar og upp úr þeim risu tindar Tatrafjallanna hálfa leið upp til himna.