21. Popiel og Piast-ættin

Dálítið norðan og vestan við Inowroclaw er einn markverðasti staðurinn í Póllandi og heitir Biskupin. Ég notfærði mér að hafa aðgang að bíl og fór þangað með Ísak frænda, föður hans og ömmu. Við fórum snemma á heitum og sólríkum morgni og villtumst lengi um sveitir, því staðnum er ekki beinlínis haldið að ferðamönnum með vegvísum. Þetta var ekki með öllu slæmt því í villu okkar komumst við í námunda við marga sögustaði og þeirra á meðal Músaturninn í Kruszwica. Í Kruszwica bjó Popiel nokkur endur fyrir löngu og drottnaði yfir sveitunum þar í kring. Hann kvaldi undirsáta sína og ofbauð þeim á alla lund. Náttúran refsar grimmum mönnum oft með ofsóknarótta. Það var því eins um Popiel þennan og til dæmis þá Stalín, Rákósi og Ceausescu, að einlægt grunaði hann að einhver væri að brugga sér launráð. Út af þessari þráhyggju sinni og uppsafnaðri tortryggni efndi hann loks til veislu og víndrykkju í höll sinni og bauð þangað öllu skyldfólki sem átti arf að taka eftir hann og öllum meiri háttar mönnum í nærsveitunum. Hann heilsaði gestum sínum af fullri kurteisi og bauð þá velkomna en innra með honum ólguðu grunsemdirnar og óttinn. Það er algeng hagsýni í partíum að hafa fyrstu blönduna sterka en þá næstu veika. Popiel fór samt öðruvísi að því eftir fyrstu blönduna bætti hann bráðdrepandi eitri út í vínið. Pólverjar voru þá þegar traustir drykkjumenn, því allir veislugestirnir týndu lífinu á öðru glasi og enginn var þá eftir í umdæminu sem var líklegur til ógna veldi Popiels. Nú er sagan af Popiel svipuð pottréttinum bigos að því leyti, að hún er til í mörgum útgáfum. Það er því nokkuð á reiki hvað næst gerðist, en talið er að Popiel hafi kastað líkum gesta sinna út fyrir kastalavegginn og látið þau liggja þar í kös. Þetta gerði Popiel til þess að undirstrika það við eftirlifandi þegna sína hversu illa færi fyrir óvinum hans og öfundarmönnum. Það var heil brú í þessari hugmynd því öll þessi lík höfðu vissulega fælingarmátt. Hann sá hins vegar ekki fyrir hvílíkt aðdráttarafl þau höfðu á svangar mýs í nágrenninu þegar haustaði. Þá komu ekki ein og ekki tvær, heldur þúsundir músa, jafnvel milljónir. Svo margar mýs og svangar voru ekki lengi að eta upp jarðneskar leifarnar af meintum óvinum Popiels. Að svo búnu fóru þær að svipast um eftir meiri mat en sáu þá ekkert ætilegra en Popiel sjálfan. Þegar hann sá músahjörðina nálgast hörfaði hann upp í kastalaturninn. Hann var andstuttur af skelfingu, hopaði aftur á bak og rak hælana í uppstigin. Fast á eftir fylgdi holskefla grárra og brúnna músa, sem réðust að honum þegar hann var kominn alla leið upp – þrjátíu og tvo metra – og átu hann upp til agna. Kannski náði hann að hugsa á uppleiðinni það sem Óskar Wilde löngu seinna varð frægur fyrir að segja, að maður geti seint orðið of vandlátur í vali óvina sinna. Það er samt einber getgáta því þetta veit enginn eftir þúsund ár. Það veit heldur enginn hvað Stalín var að hugsa síðustu mínúturnar, Rákósi eða Ceausescu-hjónin. En af þessum atburði dregur turninn nafn og það skemmir þessa áhrifaríku dæmisögu um spillingu valdsins og laun syndarinnar aðeins óverulega, að turninn var reistur fjórum öldum eftir daga Popiels. Ábyggilegari heimildir eru fyrir því að bændur á þessum slóðum völdu ágætan mann, Siemowit Piast, sem bæði var góður kerrusmiður og duglegur plægingamaður, til þess að taka við forystuhlutverki. Hann var dugmikill leiðtogi og sameinaði mörg héruð undir stjórn sinni. Sonur hans var Miesko sem kallaði byggðarlagið er hann fór fyrir Pólaníu en það þýðir Sléttumannaland. Þetta var á seinni hluta tíundu aldar og þá bjuggu margir sjálfráða, slavneskir ættbálkar dreift um núverandi Pólland. Norður við Eystrasalt var Pomeranía, Strandamannaland, en fólkið þar átti ýmis viðskipti við víkinga frá Svíþjóð og Danmörku. Suður undir Karpatafjöllum voru Vislubakkabúar í Vislaníu. Sunnan við þá var ríkið Mórava. Vislubakkabúar voru handgengnir nágrönnum sínum og frændum suður í Mórövu og höfðu lært af þeim kristni. Íbúar Sléttumannalands voru hins vegar í eins konar tómarúmi. Þeir þekktu enga útlendinga og voru heimalningslegir. Með Miesko fengu þeir sterkan leiðtoga sem sameinaði æ fleiri ættbálka ýmist með góðu eða illu undir merki Sléttumannalands. Allir höfðu þeir áhyggjur út af sívaxandi ásælni Þjóðverja sem strax á þessum tímum voru haldnir þeim þráláta fiðringi sem kallaður er Drang nach Osten. Hann lýsir sér í að þeir vilja leggja það undir sig sem austar er en þeir sjálfir. Allar götur frá því á tíundu öld hafa Pólverjar liðið fyrir þessa áráttu þeirra og langtímum saman hefur hún verið aðalatriðiðið í pólskri utanríkispólitík