Leyfið laufunum að liggja
Nú eru líklega velflest laufin fokin af trjánum í húsagörðunum okkar og í almenningsgörðum. Eitthvað af þessum föllnu laufum hefur líklega verið fjarlægt, eða hreinsað eins og einhverjum kann að detta í hug að orða það, en önnur liggja væntanlega enn þar sem þau lentu. Mig grunar að mörg okkar líti á fallin lauf eins og hvert annað rusl sem þurfi að fjarlægja, líklega vegna þess að annars líti garðarnir ekki nógu vel út. Því er áhugavert að rýna í frétt sem birtist í The Guardian síðastliðinn mánudag, þar sem sagt er frá því að borgaryfirvöld í Eindhoven í Hollandi hafi lýst því yfir að fallin lauf væru þyngdar sinnar virði í gulli – frá vistfræðilegu sjónarmiði.
Þyngdar sinnar virði í gulli?
Það gefur auga leið, að ef fallin lauf eru þyngdar sinnar virði í gulli, þá hlýtur að vera óskynsamlegt að raka þeim saman og senda þau á haugana, hvort sem haugarnir heita Álfsnes eða Fíflholt. Í samræmi við það hafa borgaryfirvöld í Eindhoven beint þeim tilmælum til íbúanna að leggja hrífur og laufblásara til hliðar og leyfa laufunum að liggja þar sem þau eru niður komin. Það sé nefnilega misskilningur að maður þurfi alltaf að slá garðana og fjarlægja laufin til að láta allt líta vel út. Þvert á móti þurfi að láta laufin liggja til að búa til hlýtt og rakt búsvæði fyrir skordýr og aðrar lífverur, jafnvel þó að einhverjum finnist það ekki nógu slétt og fellt.
Laufin gera sitt gagn
Nú er eðlilegt að spurt sé hvað sé svona gott við að láta laufin liggja, þvert á viðteknar venjur um að halda görðunum hreinum og fínum. Raymond van de Sande sem vinnur hjá umhirðufyrirtækinu Argon svarar því til að þetta hafi margvíslegan umhverfislegan ávinning í för með sér. Með því að láta laufin liggja leyfi fólk náttúrulegum ferlum að hafa sinn gang. Ávinningurinn liggi ekki bara í heilbrigðari garði með fjölbreyttara lífríki, heldur verði líka minna um illgresi, auk þess sem vökvunarþörf á sumrin minnki. Laufin eiga nefnilega sinn þátt í að varðveita það vatn sem fellur á yfirborðið og með tímanum bæta þau líka jarðveginn, þar með talið lífsskilyrði lífveranna sem þar búa.
200 laufakörfur
Borgaryfirvöld í Eindhoven láta ekki nægja að hvetja fólk til að setja laufblásarana á eftirlaun. Þau hafa líka komið upp 200 laufakörfum, eða bladkorven eins og mig grunar að þetta sé kallað á hollensku. Í þessar körfur er fólk beðið að skila laufum sem það vill eftir sem áður losa sig við, svo og laufum sem safnast af gangstéttum og húsagötum. Þessi lauf ætlar borgin
Þessi lauf ætlar borgin síðan að mylja og jarðgera, þannig að þau nýtist sem jarðvegsbætir og áburður á opnum svæðum borgarinnar næsta vor. Laufakörfurnar eru staðsettar í þeim hverfum þar sem mest er um trjágróður og síðan verður fylgst vel með hvernig körfurnar verða notaðar, hvaða áhrif þær hafa á hreinleika gatnanna í kring – og svo framvegis. Þeim sem vilja fræðast meira um laufsöfnunina í Eindhoven er bent á heimasíðu gulllaufaátaksins, eða Missie Bladgoud, eins og ég held að átakið sé nefnt á hollensku. Þar er m.a. gerð grein fyrir ávinningnum í fjórum liðum:
1. Fallin lauf skýla plöntum fyrir vetrarkulda og búa til skjól fyrir skordýr og fleiri dýr.
2. Ormar, jarðvegsskordýr og milljarðar örvera brjóta laufin niður. Þannig verða næringarefnin úr laufunum aðgengileg í jarðveginum og flýta fyrir vexti plantna á vori komanda, auk þess sem þau nýtast smádýrum.
3. Heilbrigður jarðvegur þar sem lauf brotna niður með náttúrulegum hætti heldur betur í vatnið sem á hann fellur. Um leið minnka líkur á að plöntur ofþorni.
4. Haustlaufin hverfa af sjálfu sér ef þau eru látin liggja. Þau koma lífríkinu að gagni og maður þarf ekkert að gera sjálfur.
Virkar þetta á Íslandi?
Nú kann einhverjum að detta í hug að það sem virkar í hollenskum görðum virki ekki á okkar ísakalda landi. En það er auðvitað misskilningur. Íslensk náttúra virkar í öllum aðalatriðum alveg eins og hver önnur náttúra. Hér falla laufin bara fyrr á haustin en gengur og gerist í Hollandi og garðarnir taka seinna við sér á vorin.
Heilbrigður garður og heilbrigður skógur
Laufin í Eindhoven minna okkur á það sem okkur hættir stundum til að gleyma, nefnilega að náttúran er flókið kerfi sem við skiljum ekki nema að takmörkuðu leyti. Við eigum samt alveg að vera búin að læra að fjölbreytt náttúra, hvort sem hún er kölluð garður, skógur eða engi, er heilbrigðari en fábreytt náttúra og líklegri til að lifa lengi án nokkurra inngripa. Þannig mætti t.d. spara heilan helling af tilbúnum áburði og varnarefnum, sem fólki dettur víst enn í hug að úða á garðana sína og limgerðin til að allt líti vel út. Garður með engu nema grasflöt og limgerði er ekki heilbrigður og viðhaldsfrír garður. Strax og fjölbreytnin eykst, t.d. með svolítilli órækt sem býr til ákjósanlegan bústað fyrir ákjósanlegar lífverur, svolítilli tjörn sem laðar að fugla og föllnum laufum sem ekki er blásið í burtu, verður garðurinn nær því að vera sjálfbjarga. Og ef að skógurinn manns á að haldast heilbrigður er best að sleppa því að fjarlægja dauðu trén sem liggja þar einhvers staðar og rotna – og stangast kannski á einhvern hátt á við fegurðarsmekkinn okkar. Dauð tré eru nefnilega ómissandi hluti af heilbrigðum skógi.
Vefur lífsins
Í stóra samhenginu minna laufin í Eindhoven okkur líka á gamlan indíánamálshátt um að maðurinn hafi ekki ofið vef lífsins, heldur sé hann bara þráður í þessum vef – og að það sem hann gerir vefnum geri hann sjálfum sér. Öll inngrip mannsins eru sem sagt líkleg til að koma niður á honum sjálfum með einum eða öðrum hætti. Þegar maður ákveður t.d. að fjarlægja einhverja tiltekna lífveru úr nánasta umhverfi sínu – vegna þess hvað hún er pirrandi, hvort sem lífveran er könguló, blaðlús, geitungur eða arfi, sérstaklega ef maður ákveður að nota eitthvert efnasull til verksins, þá kemur það sennilega í bakið á manni fyrr eða síðar.
Barn í lopapeysu
Svona í lokin getum við hugsað okkur barn í fallegri lopapeysu. Barninu verður það á að rekast utan í girðingu með þeim afleiðingum að það dregst til í peysunni og stór lykkja myndast. Og í staðinn fyrir að viðurkenna þennan klaufaskap fyrir mömmunni eða ömmunni (já, eða kannski pabbanum eða afanum) sem prjónaði peysuna, grípur barnið til þess ráðs að klippa lykkjuna snyrtilega af. Fyrst á eftir lítur peysan vel út, alveg þangað til hún byrjar að rakna upp. Barnið skilur sjálfsagt ekki hvernig peysan hangir saman, rétt eins og við sjálf freistumst stundum til að halda að við höfum sjálf ofið vef lífsins og að við getum sjálf valið hvaða lykkjur við klippum úr honum.
