Lágmarkspör og íslenskt hljóðkerfi (2)

hljóðbrigði af lokhljóðinu

g, lokhljóðsfóneminu g,

og, og

[ɣ] kemur aldrei fyrir í framstöðu

og [x] reyndar ekki heldur nema í, í svokölluðum ókringdum hv-framburði eins og „hver“, „hvaða“,

en

sá kostur er nú ekki tekinn hér. Það er að segja, hér er gert ráð fyrir að [ɣ] sé sjálfstætt fónem, en, en

hitt, hinu hefur verið, hitt hefur verið lagt til líka.

Svo er það

nefhljóðin.

Hér var gert ráð fyrir að

framgómmælt og uppgómmælt nefhljóð væru hljóðbrigði

af þeim tannbergsmæltu

og varðandi

framgómmæltu nefhljóðin, [ɲ], raddað og óraddað,

gengur það alveg upp, held ég.

Það er að segja,

[n] og [ɲ] standa algerlega í fyllidreyfingu.

Þetta er svolítið snúnara með uppgómmæltu nefhljóðin.

Þau eru vissulega að mestu leyti í fyllidreifingu við þau tannbergsmæltu vegna þess að uppgómmæltu nefhljóðin koma

nánast eingöngu fyrir á undan

samsvarandi lokhljóðum, það er að segja uppgómmæltum

lokhljóðum,

eins og „vængur“ og „langur“

og

„tankur“ og svo framvegis,

en

stundum ef að

til verður samhljóðaklasi,

þá

má búast við brottfalli innan úr slíkum klasa

og slíkt brottfall getur leitt til þess að það verði til lágmarkspar svona hljóðfræðilega.

Sem sagt

ef við, ef við lítum á

„væns“ sem er eignarfall þá af lýsingarorðinu „vænn“

og „vængs“, sem er

eignarfallið af nafnorðinu „vængur“. Í

„vængur“ er

klasinn

„ng“ og nefhljóðið þar verður uppgómmælt sjálfkrafa á undan,

undan uppgómmælta lokhljóðinu.

En þegar

eignarfalls s-ið bætist við er kominn þriggja samhljóða klasi. Lokhljóðið fellur venjulega brott

en það skilur eftir sig

spor á nefhljóðinu. Það er að segja,

það, það,

uppgómsmælis, -mælisþátturinn verður eftir í nefhljóðinu.

Þannig að nefhljóðið

heldur áfram að vera uppgómmælt þótt, þótt hljóðið sem olli því að, að það varð uppgómmælt sé fallið brott,

og þá fáum við sem sagt lágmarksparið „væns“ og „vængs“ þar sem eini munurinn er á tannbergsmæltu og uppgómmæltu nefhljóði og þetta, þessi orð merkja ekki það sama.

Sama má segja um, um orðið „leynt“

og

„lengt“

af, af „lengja“,

þar

fellur líka

lokhljóðið brott

og eftir stendur

uppgómmælt óraddað nefhljóð.

Og það er lágmarkspar á milli þess og

tannbergsmælts óraddaðs nefhljóðs í „leynt“.

Þannig að, að þarna

er svona vafamál, það er að segja fyllidreifing að mestu leyti en einstöku lágmarkspör finnast samt.

Síðan eru það

raddaðir og óraddaðir

hljómendur, það er að segja nefhljóð, hliðarhljóð og sveifluhljóð sem eru að verulegu leyti í fyllidreifingu,

en, en, það er að segja að verulegu leyti fyllidreifing á mill i rödduðu og órödduðu afbrigðanna. En það eru þó til lágmarkspör í, í innstöðu. Við höfum orð eins og

„kemba“

og „kempa“

þar sem eini munurinn er,

er, er sem sagt rödd, á rödduðu og órödduðu varamæltu

nefhljóði.

Við höfum „orga“ og „orka“,

raddað og óraddað r.

„Hanga“

og „Hanka“

og við höfum þetta líka í framstöðu,

„lið“ og „hlið“,

eini munurinn raddað og óraddað h, raddað og óraddað l, fyrirgefið, „rá“ og „hrá“,

„nota“ og „hnota“.

Þetta eru sem sagt

ýmis mál sem við skiljum eftir hér óleyst.

Svona, við getum sagt vafamál eða ágreiningsatriði um það

hvernig eigi að greina íslenskt hljóðkerfi, hvaða hljóðön séu í málinu.

En við látum þessu lokið.