Υπήρχαν Κατάρες στην Αρχαία Ελλάδα;

Από την κατάρα της μούμιας του Τουταγχαμών μέχρι εκείνη των γονέων

(που σύμφωνα με τη λαϊκή θυμοσοφία πιάνει 100%),

οι «κατάρες» ακολουθούν κατά πόδας την ανθρωπότητα ήδη από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας.

Απόδειξη η προσφιλής συνήθεια των νέων Ελλήνων να ψελλίζουν ακατάσχετα λόγια γεμάτα κακία και θυμό

κάθε φορά που περνούν πεζοί, με μηχανάκια και αυτοκίνητα μπροστά από το κτίριο της Βουλής στην Πλατεία Συντάγματος,

συνοδεύοντάς τα με την πατροπαράδοτη «μούντζα»…

Καλώς ήρθατε στο κανάλι Alpha Ωmega.

Σε αυτό το βίντεο θα μιλήσουμε για τις κατάρες των Αρχαίων Ελλήνων μέσα από καταδέσμους,

μαγεία και μυστικούς αρχαίους παπύρους.

Αν επισκέπτεσθε για πρώτη φορά το κανάλι μας μην ξεχάσετε να κάνετε Εγγραφή

και να πατήσετε στο εικονίδιο με το κουδούνι για να ειδοποιήστε κάθε φορά που ανεβάζουμε νέο βίντεο.

Τι λέτε πάμε να ξεκινήσουμε;

Από μία άποψη η «κατάρα», όπως αποδίδεται στους ελληνικούς καταδέσμους, τους ρωμαϊκούς

ή τους αιγυπτιακούς μαγικούς παπύρους, ανήκει στο χώρο της μαγείας και ως τέτοια είναι παρέμβαση στη φυσική τάξη των πραγμάτων.

Στην πραγματικότητα φαίνεται πως αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια επιβολής της ατομικής θέλησης

με τη χρήση δυνάμεων που βρίσκονται πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Για παράδειγμα, η κατάρα «Ω! Ποσειδώνα, εάν μου μέλλονται απ' την Κύπρη δώρα αγάπης,

του Οινομάου εμπόδισε το χάλκινο το δόρυ και οδήγησέ με με γοργό άρμα στην Άλη... »,

έτσι όπως αναφέρεται στους Ολυμπιόνικους του Πινδάρου,

υπονοεί την επενέργεια της θεϊκής δύναμης του Ποσειδώνα για την επίτευξη μιας προσωπικής επιθυμίας,

η οποία ωστόσο δεν παύει να αντιπροσωπεύει προσπάθεια επιβολής της θέλησης του καταρώμενου ή της καταρώμενης.

Τι είναι όμως οι κατάδεσμοι;

Σύμφωνα με τα λεξικά, ο κατάδεσμος είναι η μαγική ενέργεια που έχει ως σκοπό να βλάψει ή να αποτρέψει κάποιο κακό.

Tο δέσιμο και το κάρφωμα είναι οι δύο μορφές του κατάδεσμου.

Οι κατάδεσμοι είναι ένα περιθωριακό είδος κειμενικών καταλοίπων της αρχαιότητας.

Λαϊκής προέλευσης, με ανορθογραφίες που προδίδουν την καθομιλούμενη γλώσσα της εποχής, σωσμένοι σε πάπυρο ή πηλό,

είναι κατάρες εναντίον επαγγελματικών ή ερωτικών αντιζήλων,

ξόρκια για να επιβεβαιώσουν και να εξασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα του αντικειμένου της ερωτικής επιθυμίας,

επικλήσεις για τη διαμεσολάβηση του θείου, των καθημερινών, προσιτών, εκδικητικών και λάγνων θεοτήτων

που έθαλλαν στην καθημερινή ζωή της αρχαιότητας.

Ρωγμή στην κλασικιστική αντίληψη της ιστορίας και του αρχαίου κόσμου,

οι κατάδεσμοι προσελκύουν πλέον το ενδιαφέρον ανθρωπολόγων, θρησκειολόγων και γλωσσολόγων,

γιατί επιτρέπουν να μελετήσουμε τα όρια των αντιλήψεων, της κοινωνίας και της γλώσσας.

Περιλαμβάνουν συχνά λέξεις που δεν σημαίνουν τίποτα, κατεξοχήν παραδείγματα μαγείας,

της βεβαιότητας πως αρκεί να πεις αυτό που θέλεις με τον κατάλληλο τρόπο και θα γίνει,

δένοντας την πραγματικότητα και τα αντικείμενά της στο λόγο σου.

Κατά την αρχαιότητα, κατάδεσμος ονομαζόταν η πρακτική της συγγραφής μιας κατάρας ή ενός ξορκιού,

συνήθως σε μια μολύβδινη πινακίδα.

Ορισμένες φορές οι κατάδεσμοι συνοδεύονταν από κολοσσό, ένα μαγικό ειδώλιο (κάτι σαν κούκλες βουντού).

Η ύπαρξη των καταδέσμων ανάγεται τουλάχιστον στον 8ο αι. π.Χ..

Στην Ιλιάδα αναφέρεται ότι ο βασιλιάς της Κορίνθου Πρωτέας, έστειλε το Βελλερεφόντη στη Λυκία

με μια διπλωμένη πινακίδα όπου είχε γράψει θανατηφόρα σημάδια.

Ο κατάδεσμος αποσκοπούσε στο να υποτάξει το υποψήφιο θύμα στη θέληση του ατόμου που τελούσε τη μαγική τελετή.

Το κείμενο μαζί με τα λοιπά μαγικά αντικείμενα τοποθετούνταν σε ένα τάφο ή σε ένα σημείο

που θεωρούνταν μιαρό και συνδέονταν κάπως με τον Κάτω Κόσμο.

Πίστευαν πως ο νεκρός λειτουργεί ως αποστολέας του μηνύματος στους υποχθόνιους δαίμονες,

αλλά και ως εκτελεστικό όργανο ή «πάρεδρος» του μάγου.

Αρκετοί κατάδεσμοι βρέθηκαν σε ταφές νέων ή παιδιών.

Στη Μικρά Ασία οι νεκροί προστατεύονταν από τους μάγους με την τοποθέτηση επιγραφών στα μνήματα,

που απαγόρευαν την παραβίασή τους και καταριούνταν τον ενδεχόμενο δράστη.

Βέβαια, οι κατάδεσμοι θάβονταν σε τάφους και για να μην είναι δυνατή η ανακάλυψη ή η καταστροφή τους,

και συνεπώς να εκτείνετε απεριόριστα στο χρόνο η δύναμή τους και η δύναμη του προτιθέμενου κακού.

Πολύ συχνά οι κατάδεσμοι στόχευαν στην ερωτική έλξη ή, αντίστροφα, στην ερωτική απομόνωση του αντιπάλου,

στην αποτυχία του σε θέματα προσωπικής ευημερίας και εργασίας, στη φίμωση της γλώσσας του,

στην αποτυχία αντιδίκων στο δικαστήριο, στην παράλυση του νου και της γλώσσας κατά τη διάρκεια της δίκης.

Οι πρωιμότεροι είναι στραμμένοι προς την κατεύθυνση των δικαιϊκών πρακτικών,

ενώ οι μεταγενέστεροι εντοπίζονται σε ερωτικά αλλά και αθλητικά θέματα.

Σε αρκετές περιπτώσεις γινόταν ευρεία χρήση των καταδέσμων για νίκη σε αρματοδρομίες.

Οι πρώτες γνωστές σε εμάς ελληνικές μολύβδινες πινακίδες με κατάρες προέρχονται από τη Σικελία

και χρονολογούνται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ.

Πολλές από αυτές προέρχονται από τη Σελινούντα, αποικία των Μεγαρέων στη Σικελία,

στην οποία υπήρχε ονομαστό ιερό, στη περιοχή που σήμερα ονομάζεται Αγρός των Στηλών.

Οι στήλες αυτές είναι αξιοσημείωτες επειδή έχουν ανεικονογραφικές ανθρώπινες κεφαλές,

δηλαδή κεφάλια χωρίς χαρακτηριστικά προσώπου, για τα οποία θεωρείται πως αναπαριστούν τις κεφαλές των νεκρών

μιας ομάδας συγγενών, των Τριτοπατόρων τους.

Οι αρχαίοι Σελινούντιοι πίστευαν πως ήταν σημαντικό οι Τριτοπάτορες αυτοί να είναι ικανοποιημένοι,

τόσο σημαντικό που, κάθε φορά που πέθαινε ένα μέλος της οικογενείας,

οι ζωντανοί έπρεπε να προσφέρουν ειδικές θυσίες μπροστά στις στήλες αυτές,

για να εξασφαλίσουν ότι η μεταχείριση του νεκρού, και νέου μέλους των Τριτοπατόρων, δεν θα εξόργιζε τους Τριτοπάτορες

και δεν θα τους προκαλούσε να πλήξουν με μίασμα την κοινότητα.

Οι περισσότερες μολύβδινες πινακίδες βρέθηκαν κοντά σε αυτές τις στήλες.

Οι καταπασσαλεύσεις ήταν ομοιώματα του θύματος κατασκευασμένα από κερί, από μόλυβι ή κάποιο άλλο υλικό.

Αυτά τα ομοιώματα οι μάγισσες ή οι μάγοι τα έδεναν με δεσμά και τα τρυπούσαν με αιχμηρά αντικείμενα,

όπου επιθυμούσαν να προξενήσουν κάποια βλάβη και τα έχωναν σε τάφους ή τα βύθιζαν σε πηγές.

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει οτι η μαγεία στην αρχαία Ελλάδα εξασκούνταν κυρίως από αμαθείς.

Εδώ, λοιπόν, ας εξετάσουμε την περίπτωση της Αθήνας,

απ' όπου προέρχονται οι περισσότερες μολύβδινες πινακίδες με ξόρκια και κατάρες.

Από αυτά που διαβάζουμε στους εν λόγω καταδέσμους είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αυτός που καταριόταν

το έκανε εναντίον κάποιου ο οποίος συνήθως ανήκε στην ίδια με αυτόν κοινωνική τάξη,

δηλαδή εναντίον κάποιου ανταγωνιστή του.

Ο κατασκευαστής ασπίδων κα ο σανδαλοποιός δεν καταριόταν ο ένας τον άλλον,

όμως ο ασπιδοποιός θα μπορούσε κάλλιστα να καταραστεί έναν ανταγωνιστή του ασπιδοποιό

και ο σανδαλοποιός έναν άλλο σανδαλοποιό.

Από την αρχαία Αθήνα έχουμε βεβαιωμένες κατάρες εναντίον μαγείρων, δούλων, πορνών,

ιδιοκτητών πορνείων, μελών όχι καλλιεργημένων τάξεων.

Οι υποχθόνιοι θεοί Εκάτη, Ερμής, Περσεφόνη, Δήμητρα, Ερινύες και γενικά οι δαίμονες του Κάτω Κόσμου

ήταν αυτοί που επικαλούνταν οι κατασκευαστές των καταδέσμων.

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούσαν οι κατάδεσμοι μεταξύ αντιδίκων στο δικαστήριο

όπου οι κατάρες έρχονταν επομένως ως αρωγοί της προσδοκίας για δικαιοσύνη.

Κλείνοντας το σημερινό μας αφιέρωμα, να προσθέσουμε ότι άλλη μία ιδιαίτερη κατηγορία καταρών

είναι αυτές που έχουν βρεθεί σε μικρά μολύβδινα ελάσματα στον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας

και αφορούν την απόδοση των αθλητών στα διάφορα αγωνίσματα.

Πολλά από αυτά έχουν βρεθεί στο γυμνάσιο και στον ιππόδρομο κάτω από το έδαφος.

Οι αντίπαλοι αθλητές, αλλά και άλλοι που μπορεί να είχαν συμφέρον (όπως στοιχήματα)

έγραφαν κατάρες στα ελάσματα για να προκαλέσουν κάποιο ατύχημα στον αντίπαλό τους

ή στα άλογά του την μέρα των αγώνων και κατόπιν τα έθαβαν στον αγωνιστικό χώρο.