Vergeten slag om Overloon

Goienavond.

Uit de hele tweede wereldoorlog is het

een van de meest legendarische

veldslagen; de slag om Arnhem - 'A Bridge

too Far' als Hollywood film de hele wereld over

gegaan. Maar wie weet nog dat een paar

weken later oktober 1944 deze maand dus

69 jaar geleden weer zo'n helse slag

werd uitgevochten. Ongeveer evenveel

manschappen, ongeveer evenveel doden.

Gewoon in Nederland. De slag om Overloon,

die eigenlijk alleen ter plaatse wordt

herinnerd. Als blijvende herinnering aan

de bevrijding van ons land wordt op het

slagveld bij Overloon het eerste nederlandse oorlogsmuseum

plechtig geopend.

Overloon is de plaats waar in september

1944 de derde Britse infanteriedivisie

een hevige slag leverde tegen de

Duitsers.

John Irvine 19 jaar. E Patterson

35 jaar. Griffin,

Royal Tank regiment, age twenty seven.

John White, age 28.

Allemaal gevallen in de buurt hier van

Overloon.

Dat was Wim Baljet, een van de weinige

nederlanders in de slag om Overloon.

Hij heeft het overleefd, anders dan zo'n

vijfentwintig honderd Britten, Amerikanen

en Duitsers plus 600 Nederlandse burgers;

31 honderd doden, een aantal vergelijkbaar

met slag om Arnhem.

En toch vergeten; hoe kan dat?

Beginnen bij het begin; de opmars van de

geallieerden in dat jaar 1944. Ze waren

in juni in normandië geland en, na een

zware start, stormenderhand naar het

noorden getrokken.

Antwerpen, Brabant en dan half september

door naar Arnhem in de hoop in een keer

alle grote waterwegen over te steken en

door te stoten naar het hart van de

duitse industrie hier in het Ruhrgebied.

Bij Arnhem volgt de slag. Die wordt een

brug te ver, een bloedige mislukking. En

wat dan?

Dan maar een andere brug besluiten de

geallieerden. Hier bij Venlo

ook al ligt ie middenin een sterke

duitse verdedigingslinie.

Eind september vallen de geallieerden

aan maar lopen zich hier bij dit stipje

vast. Met, in hun gelederen,

Wim Baljet. Wij volgden hem naar deze plek

en naar de 19 dagen van god verlaten

strijd die hier gevoerd werd - Overloon - bij een jaarlijks evenement

deze zomer.

De Norton.

Ja.

Ja.

Hier heb ik op gereden.

250cc.

Even kijken wat jij hebt.

Daar zijn we niet meer op gemaakt, he?

Ken je die van mij?

Ja die wel, dat is van Oranje Nassau.

Ja.

Die is van de derde Britse divisie.

En dit is van de Engelse koningin.

Wim Biljet zit

in 1944 in het verzet in Eindhoven.

Hij heeft geregeld radiocontact met

Londen en meldt zich aan om met het

Britse leger mee te vechten als de

bevrijding van Eindhoven daar is. Op 18

september 1944

wacht hij langs de kant van de weg de

Britse bevrijders op.

Ik sta daar overdag gewoon.

Troepen komen binnen overal en ineens komt

er een motorrijder aan, op een Norton, zo'n machine.

En die zegt, "Are you Mr Baljet? Are you Mr Baljet?"

En ik zeg, "Yes, I am Mr. Baljet."

"Sit down, sit down. I'm bringing you to the division."

Geen praten meer, geen over denken meer,

achter op de motor, naar Best. Best ligt bij Eindhoven.

Daar zat inmiddels al de derde

divisie de op weg naar den Bosch. En daar werd ik aangekleed.

Ik kreeg een pistool, ik

kreeg kleren, laarzen, et cetera, et cetera.

Ik kreeg een paybook. Een paybook kreeg ik.

Ik was als engelse soldaat ingeshreven en ik trok mee.

Korperaal John Lincoln zit net als Wim

Baljet bij de derde britse divisie. Ze

zijn twee van de ruim 40.000 geallieerde

soldaten die meevechten bij de slag om

Overloon en Venray.

- British veteran speaking English -

Dit is de vitrine van het Tweede Bataljon van de KSLI, de King's Shropshire Light Infantry. Zulke uniformen droegen de militairen bij de veldslagen van Overloon en Venray. Ik had zowel een pistool als een stengun, die u hier ziet, in deze vitrine. Dat is de stengun die ik had, de helm, enzovoort. Ik wilde dienst nemen in het leger bij een eenheed die niet marcheerde. Maar ik wilde wel bij het leger. Uiteindelijk heb ik dienst genomen bij de Rifle Brigade, en ik kwam terecht bij een regiment dat bij parades niet alleen marcheerde, maar ook rende. En ik kwam bij het einige bataljon dat niet gemotoriseerd was. Ik werd dus een uitgesproken infanterist.

- German veteran talking in German -

Was u er trots op om voor Duitsland te vechten?

Als ik eerlijk ben wel. Ik dacht niet aan Hitler, maar aan mijn vaderland. Bij ons soldaten werd er ook niet over Hitler gesproken. Het ging altijd over volk en vaderland. Die begrippen. Daar was ik ook trots op. Dat zal ik niet ontkennen. Ik ben niet het product van mijzelf. Ik ben het product van andere mensen die me hebben opgevoed. En de opvoeders die ik heb gehad heb ik gerespecteerd als een vader en een moeder. Wie iets anders zegt, liegt.

Ik ben nogal lang.

Ik heb in de oorlog in Jeeps gereden, in een Willys.

Wilt u rijden?

Ik kwam dus terecht in de staf van het RAOC.

In Nederland de aan- en afvoertroepen zijn dat.

En ik werd dus daar adjudant van de kolonel,

Kolonel Blondel. B - L - O - N - D - E - L.

En die moest zorgen dat de

troepen bij het opmarcheren ten alle tijde

genoeg benzine, olie, granaten, eten,

et cetera, et cetera konden krijgen.

- German veteran talking in German -

Vanaf 17 september tot 21, 22 november was ik voortdurend in dit gebied. Vaak was er 's nachts alarm. Dan marcheerden we een paar kilometer en moesten we ons ergens ingraven. We wisten niet waar we waren. Er waren geen plaatsaamborden. We hadden ze bewust omgedraaid of weggehaald. Je wist niet waar je was.

Duitse troepen hebben zich

teruggetrokken in de buurt van Venlo

en geallieerde troepen rukken steeds

verder op.

Bij dorpje Overloon komen ze elkaar

tegen.

Het dorp is verlaten, de bewoners zijn

geëvacueerd.

Tien dagen lang proberen de Amerikanen

het dorp te veroveren, maar Duitse

troepen bieden fel tegenstand.

De gevechten in Overloon, die begonnen

eigenlijk eind september in eerste

instantie met de Amerikanen. De Amerikanen, die

begonnen aan te vallen maar hadden de

hevige tegenstand van de Duitsers

niet verwacht.

Ze hebben ongeveer een paar dagen

aangevallen, zware verliezen geleden, en

werden toen teruggetrokken uit de strijd.

Dat is een Amerikaanse tank.

Ja, die bleken toch op het veld als ze

beschoten werden door duitse tanks niet

zo sterk te zijn. Er zijn er dan ook veel

omgekomen hier in Overloon. Er is zelfs een dag geweest, dat was want bij

dezelfde dag geweest ... even kijken ... dat was 6 oktober op de aanval op Overloon

toen zijn één dag 35 amerikaanse tanks zijn kapotgeschoten.

Oftewel door duitse artillerie, oftewel door

Duitse Tiger- of Panthertanks.

- German veteran talking in German -

In Overloon zat ik niet bij de strijdende troepen. We brachten de strijdende troepen 's nachts eten en munitie. En we namen gesneuvelde and gewonde soldaten mee.

De amerikaanse 7e pantserdivisie,

die kon niet doorbreken naar Overloon.

Die werd door de duitsers weggeschoten

en de Amerikanen gingen weg.

En die positie werd overgenomen door de elfde

Britse pantserdivisie plus de derde Britse divisie

waar ik in zat.

Toen de Engelsen aan gingen vallen

om 12 oktober, hebben ze een enorm

artillerie op Overloon afgeschoten.

Dit is het.

Dit is het.

Dit is een teken van de derde Britse

divisie.

Deze houwitser, daar stonden er 200 van naast

elkaar. Dat was de laatste aanval op Overloon,

om die te krijgen. Kunnen jullie je

voorstellen wanneer de 200 van deze

kanonnen afgeschoten worden naast elkaar

wat dat betekent?

Je wordt er stapelgek van, en van de

Duitsers ook. Stapelgek.

200 naast elkaar! 100.000 granaten

schieten ze af naar Overloon. Honderdduizend granaten.

- British veteran speaking English -

Het was een puinhoop. Er was niet veel van over.

Helemaal in elkaar

geschoten ja dat wordt dan veroverd. Dat is

een grote puinhoop. Maar dat leger staat dan niet stil, dat moet onmiddellijk

door naar Venray.

En dan krijg je grote

problemen met die beek, die beek die daar

loopt - de Lobeek.

En de Duitsers hadden aan de andere kant van de Lobeek alles belegd met mijnen.

Honderden mijnen.

Honderden mijnen.

We zitten hier aan de weg van Overloon

naar Venray.

Van die kant kwamen de Engelsen; die kant,

daar zaten de Duitsers; daar hebben we de

beek; de weiland hier rondom; die randen werden vermijnd;

de brug die daar ligt werd opgeblazen

door de Duitsers;

dus daar was geen overgaan over de beek. De

Engelsen konden niet over de beek heen komen.

- British veteran speaking English -

Wij kwamen er in de middag van de 13de en namen de bossen in.

Hemelsbreed is het 2 km van de Lobeek

naar Venray waar Duitse troepen de geallieerde aanval

afwachten.

Opeens is Venray frontstad.

Duizenden granaten worden van

weerskanten afgeschoten

over het huis van de dan 17-jarige Theo

Swinkels heen. Met zijn familie schuilt

hij dagenlang in de kelder.

Mijn moeder was afkomstig uit Overloon,

en die had daar een zuster en een oude

vader.

En die zuster was getrouwd en

had een groot gezin.

En, ja, dat gezin had ook buren.

Ja en die wisten ook niet waar ze naartoe

moesten ... dus ze kwamen allemaal hier terecht.

En ze kwamen bij ons kelder in.

Zodat wij in een kleine kelder met 32

personen zaten opgesloten.

Wat is het laag, he?

Ik zie mijn vader en moeder

hier zitten. Daar was hun plaats, met mijn grootvader.

Hier mijn jongste broertje in een houten

bedje. En de rest zaten allemaal op de

dekens en vuilniszakken en zo wat allemaal.

Daar lag die hele vloer mee bezaaid.

- British veteran speaking English -

We vertokken op 14 oktober om zeven uur 's morgens. In mijn geval werden we voorafgegaan door een troep tanks. Voorop ging een minenveger, een tank die mijnen tot ontploffing bracht als ze er waren.

Speciale tanks baanden

een weg voor de infanterie door

vijandelijke mijnen wel.

De Duitsers die hebben dus op hun

terugtocht langzaam maar zeker alles volgestopt met mijnen, met

landmijnen.

Ja en dit zijn prachtige dingen maar die

konden niet manoeuvreren want die kwamen

niet meer vooruit, het was allemaal te

drassig, te nat was het. Die hebben eigenlijk

weinig kunnen functioneren

vandaar dat er zoveel slachtoffers zijn

gevallen in de mijnenvelden die de Duitsers

gelegd hadden.

- British veteran speaking English -

En toen we het bos verlieten kwamen we op open terrein. Op dat moment konden Duitse tanks aan de overkant van de Molenbeek ons zien en natuurlijk op ons schieten. En dit gebeurde allemaal onder een enorm spervuur boven ons hoofd van 25-ponders, zwaarder geschut, zware machinegeweren, plus de beschietingen van de Duitsers die daarop reageerden.

- German veteran talking in German -

Ik bediende de 8cm granaatwerper. Ik deed niet zozeer dienst als infanterist. We lagen met onze grenaatwerpers 200, 300 meter achter de infanterie. We waren de artillerie van de infanterie. De granaten kent u wel, die druppelvormige granaten. Ik bediende het geschut.

Ik was voortdurend onderweg in een gebied dat te allen tijde

fel onder vuur van de Duitsers lag.

- British veteran speaking English -

Het was een enorme, luidruchtige aanval. -- U beschrijft de hel -- Ik ben nog nooit in de hel geweest, maar ik zal er toen dichtbij hebben gezeten.

Hier zat ik, kijk. Hier was de

aardappelenbak. Dat was een gemetselde muur,

zo hoog ongeveer. Op deze hoek heb ik het

dagboek geschreven.

In onze nabijheid is gisteren een voltreffer op een huis

gekomen.

De mensen zaten in de kelder maar de

scherven vlogen door het vensterraam

naar binnen.

De vrouw des huizes was geraakt.

Haar halsslagader werd doorgesneden.

Ze was op slag dood.

- German veteran talking in German -

Op 15 oktober, dat was een zondag, braken de Engelsen door van Overloon naar Merselo. Daar werden wij met onze groep als infanterisen ingezet.

- British veteran speaking English -

Op de avond van de 15de hoorden we dat we de Molenbeek moesten oversteken. De Molenbeek is geen grote rivier. Hij is ongeveer drie meter breed. Het water stond hoog. Het was een effectief obstakel voor tanks.

Je ziet hier de Lobeek;

links en rechts allemaal weilanden.

Je moet je voorstellen in oktober '44

want ook zo'n weer als nu, de weilanden

onder water gelopen, alles 'mud', modder.

De Duitsers lagen een paar kilometer van

hier af achter de beek te wachten. En de

tanks, die kwamen hier door de weilanden op

en die liepen honderden meters voor de

beek, liepen zich alvast. En de

uitkijkpost in de kerktor, die zag dat,

dat die tanks zich vastliepen,

[incomprehensible] de artillerie in, en ...

- British veteran speaking English -

We lagen in dat volkomem vlakke veld, geen dekking, vanaf het aanbreken van de dag tot het steeds lichter werd. U vroeg mij hoe de hel was; we komen al aardig in de buurt. Het spervuur zou zo'n honderd meter voor ons moeten uitkomen. Een van de vier stukken geschut, die recht achter mijn positie stonden en die ik kon horen schieten, schoot niet ver genoeg. En die granaten belandden midden in mijn peleton. Ik lag daar met m'n gezicht in de modder te luisteren: een, twee, drie ... explosies toen de granaten de grond raakten. Sommige van mijn mannen werden gedood, anderen raakten gewond. Ik ben even heel kort in een van de granaattrechters gaan liggen, die maar een paar meter verderop waren.

Voortdurend, dag en nacht, lawaai van explosies,

links en rechts om je heen.

Waarbij je je altijd afvraagt: Waar valt ie?

Want dan wist je ongeveer waar de volgende

zou komen. Dat ging dag en nacht door.

- German veteran talking in German -

Niemand wist waar de vijand was. We kwamen uit een bos op een weiland en toen werd er volop op ons geschoten.

- British veteran speaking English -

De soldaat 1ste klas die mijn 2-inch-mortier bediende was gedood, in z'n hoofd geschoten door een sluipschutter. En voor het eerst, en waarschijnlijk was dat de einige keer in m'n leven, maakte me zo boos, zo ontzettend boos. Toen we weer verder trokken was ik ... als ik een vijand had gezien had ik 'm aan stukken gescheurd. Ik zag een grijsgeklede gedaante in een bos verdwijnen. Ik schoot m'n stengun op hem af, al wist ik dat hij waarschijnlijk buiten bereik was. Maar zo boos was ik.

- German veteran talking in German -

De onderofficier is toen meteen gesneuveld. Iemand werd in z'n mond geschoten, een ander in z'n schouder. En een kamaraad, die een halve meter voor me liep, werd door z'n hoofd geschoten, hier erin en daar eruit. Toen was de groep vrijwel uitgeschakeld. Van de tien man waren er nog vier ongedeerd. De rest was gewond. Ik moet u eerlijk zeggen: dat was de vreselijkste dag van m'n leven.

Er wordt hevig in Venray gevochten,

honderden granaten slaan tegelijk in. Er

wordt ook gemitrailleerd.

Het geroffel van de machinegeweren kan

men duidelijk horen. En nu de hevige tank

gevechten en de granaten komen nu steeds

dichterbij.

Het wordt nu pas echt gevaarlijk.

- German veteran talking in German -

Als ze kwamen, kwamen ze met hun tanks. Daar schoten we ook op met onze karabijnen en pantservuisten, maar de meeste schoten misten, want we waren zo zenuwachtig. We waren geen helden. Op je 18de ben je geen held.

- British veteran speaking English -

Vlak voor me lag een heuvel die door de Duitsers was opgeworpen als bescherming van een loopgraaf. Ik liep rechts langs die heuvel, aan de verste zijde lag een Duits grondzeil. Net toen ik die kant opging dook het hoofd van een Duitser van onder het grondzeil links van mij op. Ik had geen keus: ik moest een granaat in die loopgraaf grooien om de rest van mijn mannen, die naar voren trokken, te beschermen.

- German veteran talking in German -

Het rook in de bossen overal naar carbol, dat disinfecteringsmiddel voor de gewonden. Ja.

Die takkenbossen, daar reden ze mee naar de beek toe

en dan kwam die tank hier bij de beek aan, en

dan grooiden ze de takkenbossen erin

totdat ze zo'n noodbrug hadden,

en dan konden infanterie over die takken

heen.

- British veteran speaking English -

We waren de voetbruggen overgegaan en hadden de aanval ingezet. De ziekendragers begonnen gewonden over de voetbruggen te brengen. Toen ontdekten ze dat er aan de oevers van de beek mijnen lagen. Dat waren schu-mines, houten mijnen, maar wel krachtig genoeg om je benen af te rukken. Een aantal ziekendragers raakte toen helaas gewond.

De dag ter bevrijding,

mijn broer komt binnen stuiven: "De

tommy's, de tommy's komen."

Alles vliegt naar buiten. [Incomprehensible]

grote files tanks en pantserwagens,

Amerikaanse wagens en Engelse soldaten.

Het is geweldig.

- German veteran talking in German -

Ik moet eerlijk zeggen, ik had nooit gedacht dat we de oorlog zouden verliezen. Dat zeg ik eerlijk. Anders zou ik liegen. Maar er is in de Tweede Wereldoorlog aan beide kanten zoveel gelogen dat dat hoeft nu niet meer. We kunnen nu als ouwe rotten eerlijk vertellen wat we hebben meegemaakt en wat we ook vinden.

Eigenlijk is het niet te

beschrijven wat hier op dit stukje grond

is gebeurd.

Ja, en ze hebben hier twee dagen gedaan

om over de beek heen te komen om

richting Venray te gaan.

Ze zagen in principe venray liggen

en toch heeft dat nog twee dagen geduurd

eer Venray bevrijd was.

- British veteran speaking English -

De Nederlanders noemen het de 'bloedbeek' vanwege het grote aantal mensen dat daar is gewond geraakt of omgekomen. Tijdens de twee grote veldslagen daar zijn van mijn eigen bataljon, dat nooit uit meer dan 700 manschappen bestond, meer dan 40 manschappen gesneuveld en 200 gewond geraakt.

Er zijn duizend zwaargewonden

afgevoerd, duizend zonder armen, zonder

ogen, zonder benen. Duizend naar die slag. Duizend. Het is

verschrikkelijk geweest.

- British veteran speaking English -

Het was koud, nat, ellendig, modderig. Het was angstaanjagend, luidruchtig. Maar het moest.

Een vriend waar mijn hart lag was een Welshman en die moest,

die had als taak om

Duitse dumps van mijnen en granaten, die

in onze handen waren gevallen, de geallierden, die moest ze opblazen.

Dat was zijn werk. En ik zal nooit

vergeten de dag ervoor

zegt hij tegen mij: "Bill" - ik was Bill

in het leger - "Mijn vrouw verwacht onze eerste baby."

Ik zeg: "Dat is fantastisch."

Hij zegt: "Een dezer dagen.

Ik ben benieuwd wat het wordt."

De volgende dag hij moet, in de buurt moet ie opblazen.

Hij blaast zichzelf op, er komt niks van terug.

Hij heeft nooit geweten dat hij een kind heeft

gekregen. Dat is Twiggy.

Niks van teruggevonden.

Een van de eenendertig honderd doden

in de slag om Overloon.

Een slag om kilometers modder en

een beek.

Het moest gebeuren, zoals John Lincoln

zegt.

Maar is dat zo? Na Overloon trokken de

geallieerden terug. Moest dit echt wel?

Ze besloten even niet de sprong naar

Venlo en het Ruhrgebied te maken

Duitsland in, een deel van de troepen

ging juist terug naar Antwerpen om de

verovering op de Duitsers daar eerst

zeker te stellen.

Pas op de plaats. En wie weet ligt daar

een verklaring waarom Overloon veel

onbekender is gebleven dan de slag om

Arnhem die niet groter was. Die slag gaf

een wending aan de strijd, de geallieerde

opmars kwam tot staan.

De slag bij Overloon bevestigde dat

alleen, die was weinig nieuws.

En dan gebeurt er iets geks in het

menselijk geheugen;

al waren de offers er niet minder groot,

ze worden wel minder herinnert.

Dit was Andere Tijden. Terug naar de onze

volgende week ziet u ons hier weer in

beeld en geluid en nemen een voorschot

op de komende viering van 200 jaar

koninkrijk. Met de vorige viering

50 jaar geleden toen van alles op touw

werd gezet onder het oog van een

bevlogen voorzitster, prinses Beatrix:

"Voor nederland ligt een enorme taak."