8. Imperative. 8. Tryb rozkazujący.

"Subskrybuj nasz kanał", "Polub nas" , "Komentuj" - bardzo często słyszymy takie komunikaty.

A jakie to są formy gramatycznie?

To jest tryb rozkazujący, czyli imperative .

Imperative ma wiele funkcji - to nie są tylko rozkazy bardzo mocne,

ale najczęściej używamy ich właśnie wtedy,

kiedy bardzo chcemy, żeby ktoś coś dla nas zrobił.

Pokażę wam teraz, jak tworzymy, czyli kreujemy

te konstrukcje, te formy czasownika.

A więc, musimy sobie na początku przypomnieć informacje

o trybie...

Nie o trybie, tylko o czasie teraźniejszym.

W czasie teraźniejszym mamy

cztery koniugacje, to znaczy cztery grupy czasowników.

A jak je rozpoznajemy? Pewnie pamiętacie, ale szybko wam przypomnę.

Jeżeli mamy czasowniki z pierwszej koniugacji

w tej grupie,

to one mają końcówki dla "ja"

"-ę" - na przykład "ja piszę",

dla "ty": "-esz" - "ty piszesz";

"ja chcę", "ty chcesz",

"ja gotuję", "ty gotujesz" i tak dalej, i tak dalej.

Dla kategorii drugiej, to znaczy w grupie drugiej koniugacyjnej, mamy końcówki dla "ja"

tak samo "-ę", ale dla "ty" - "-isz".

Na przykład:

"palę" - mam nadzieję, że nie palicie, to bardzo niezdrowe -

ale ty, jeśli to robisz, to

"palisz"; tak samo "robię" - "robisz".

Natomiast jeśli jesteśmy w drugiej grupie, pamiętamy

o końcówkach z "-y-", na przykład: "ja tańczę", "ty tańczysz";

"ja kończę" - "ty kończysz";

"ja cieszę się" - "ty cieszysz się".

I mamy oczywiście dużo więcej przykładów.

Mamy jeszcze dwie następne grupy: trzecią i czwartą.

Tutaj dla pierwszej osoby końcówka to "-am", na przykład: "kocham",

"czytam",

"mam"

i wiele, wiele innych,

a dla drugiej osoby końcówka "-asz".

"Kocham" - "kochasz"; "czytam" - "czytasz"; "oglądam" - "oglądasz"; "mam" - "masz".

Tutaj mamy malutką grupę, gdzie końcówki są "-em" i "-esz", na przykład: "ja wiem" - "ty wiesz";

"ja jem" - "ty jesz" i kilka innych czasowników.

Kiedy już pamiętamy

do której grupy koniugacyjnej należy czasownik,

robimy taką operację:

musimy stworzyć trzecią osobę,

to znaczy

liczby pojedynczej, to znaczy albo formę "on", "ona" albo "ono", albo "pan", albo "pani",

tworzymy trzecią osobę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego, czyli teraz.

Na przykład:

mamy czasownik "pisać",

trzecia osoba to "on" - na przykład - "ona", "ono":

"on pisze",

"on pisze";

gotować - "on gotuje"

bo "-ować" ma transformację do "-uj".

"On pisze", "on gotuje", "on podróżuje", "on pracuje", "on spaceruje".

I teraz co robimy?

Bardzo małą operację.

Zobaczcie,

mamy tę formę,

zabieramy ostatnią literę

i to, co zostanie - "pisz" -

to jest imperative dla formy "ty".

A więc mówię "pisz!" - to jest mocna forma.

"Pracuj!",

"Spaceruj!"

"Og..." Przepraszam, "oglądać" będzie za chwilę.

"Spaceruj!", "Podróżuj!", "Studiuj!".

Te wszystkie formy będą z pierwszej koniugacji.

Tę samą operację zrobimy dla drugiej grupy koniugacyjnej.

Na przykład:

mamy czasownik "palić" -

On, ona, ono "pali".

Zabieramy ostatnią literę

i mamy formę "pal".

Tak samo dla tych z końcówką "-yć".

Na przykład: "tańczyć" - on, ona, ono "tańczy", teraz - czas teraźniejszy,

zabieramy "-y" i mamy formę

"tańcz".

"Cieszyć się" - on "cieszy się",

zabieramy "-y" -

"ciesz",

("-y" nie ma) "ciesz się".

"Ciesz się!"

"Kończyć" - on "kończy" - "kończ!"

I tak dalej, i tak dalej.

Natomiast jeśli jesteśmy w trzeciej i czwartej grupie koniugacyjnej,

nie interesuje nas trzecia osoba

liczby pojedynczej,

ale trzecia osoba liczby mnogiej, to znaczy mówimy o formach "oni",

"one", "panie", "panowie", "państwo".

Na przykład: "kochać" - "ja kocham", "ty kochasz"

i teraz interesuje nas forma "oni" -

"oni kochają".

Co robimy?

Ten sam mechanizm: zabieramy ostatnią literę i mam formę "kochaj".

"Czytać" -

"oni czytają"

i mamy formę "czytaj".

"Grać" -

"ja gram", "ty grasz", "oni grają"

i jest forma imperative'u "graj" - zabrałam literę "-ą".

Tak samo będzie w czwartej grupie.

A więc:

"jeść" - "ja jem", "ty jesz", "oni jedzą",

zabieram ostatnią literę i mam formę "jedz".

Bardzo dobrze!

Natomiast jeśli stworzymy formy "pisz", "pal", "tańcz", "kochaj", "jedz",

to dopiero druga osoba trybu rozkazującego,

a więc: ty "tańcz", ty "kochaj", ty "czytaj", ty "oglądaj",

ty "pisz", ty "pracuj" i tak dalej.

I w języku polskim nie możemy rozkazywać sobie.

To bardzo interesujące!

Gramatycznie nie powiem "ja" i rozkaz.

Może jesteśmy dla siebie delikatni?

Ale możemy rozkazywać wszystkim innym osobom.

Zobaczcie:

stąd bierzemy formę drugą, drugą osobę, a więc mam "ty pisz".

Oczywiście nie mówię "ty", mówię "pisz!".

Następnie jeśli chcę stworzyć to dla trzeciej osoby liczby pojedynczej,

czyli dla "on", "ona", "ono", "pani", "pan",

używam specjalnego wyrazu - partykuły "niech".

A więc najpierw daje "niech",

potem mogę powiedzieć: "pani", "pan" albo imię: "Łukasz", "Kasia", "Paweł"

i zobaczcie, to nie jest ta forma imperative'u "ty pisz",

tylko zwykły czas teraźniejszy, trzecia osoba liczba pojedyncza, singular.

A więc, tak jak było "pan", "on" - "pisze", to teraz jest forma

"niech pisze".

"Niech pan pisze", powiem tak to jest mocny nacisk - "niech pan pisze!"

Jeżeli chodzi o formę "my" i "wy",

potrzebujemy tej formy, którą tutaj wcześniej stworzyliśmy.

A więc, zobaczcie:

"pisz", "pal", "tańcz", "kochaj", "jedz"

i dodajemy ten element jak zaimek: "-my".

"Piszmy", "palmy", "tańczmy", "kochajmy", "jedzmy".

Podobnie będzie dla "wy". Zobaczcie, jeżeli mamy formy "ja jestem", "ty jesteś", "on jest",

"my jesteśmy", to jest "wy jesteście",

"wy kochacie" i tak dalej, i tak dalej.

Znowu bierzemy stąd "pisz" i dodajemy końcówkę "-cie" typową dla drugiej osoby plural, liczby mnogiej.

A więc: "wy piszcie", "wy palcie", "wy tańczcie",

"wy kochajcie", "wy jedzcie".

Jeżeli chodzi o trzecią osobę liczby mnogiej,

to właściwie powtarzamy ten mechanizm, ale

tutaj była liczba pojedyncza, więc była trzecia osoba czasu teraźniejszego ( praesens ) liczby pojedynczej,

a teraz musi być - logicznie - liczby mnogiej.

A więc: "niech

panie, panowie, państwo, oni, one -

trzecia osoba, "oni", co robią? "piszą" - "niech piszą".

"Niech palą", "niech tańczą", "niech państwo kochają"

"Niech państwo, niech panie, niech panowie jedzą".

A więc tutaj mamy całą teorię dotyczącą tworzenia, czyli kreowania imperative'u,

jednak mamy kilka alternacji.

Zobaczcie...

No właśnie, powiedziałam teraz "zobaczcie" -

to jest imperative.

Pomyślmy - "zobaczcie" - "zobaczyć":

"ja zobaczę", "ty zobaczysz",

druga koniugacja "on zobaczy"

"-y" zabieram - "zobacz", a wy "zobaczcie".

No więc zobaczcie tę alternację.

Pierwsza z nich to alternacja, transformacja "o" do "ó".

Kiedy mamy czasownik "robić" -

"ja robię", "ty robisz", "on robi",

"i" nam jest zredukowane, redukuje się nam,

"robi", ale nie mówię "ty rob", mówię "ty rób".

A więc "o" transformuje do "ó" - "rób to!".

Kolejne alternacje mamy tutaj.

Na przykład:

kiedy w formie trzeciej osoby liczby pojedynczej mam końcówkę "-ci",

na przykład "płaci" - "on płaci", "ja płacę", "ty płacisz", "on płaci",

redukuję "-i", ale ta miękkość "-i" transformuje do kreski.

Powiem "płać", "ty płać".

Podobnie będzie w przypadku "chodzić".

Zobaczcie: "on chodzi",

"chodzi" - jeszcze nie ma kreski -

"on chodzi"

redukuję "-i"

i" to "-i"

daje miękkość

literze "z", a więc:

"Chodź do mnie, chodź".

Jeżeli chcecie zrobić sobie ćwiczenie,

jak wygląda to z innymi

spółgłoskami, to zróbcie sobie sami już

takie formy, na przykład: "ja płynę", "ty płyniesz"

- pierwsza koniugacja - "on płynie",

zabieram "-e"

i transformuję do kreski i tak dalej, i tak dalej.

Czasami jednak

nie wystarczy zredukować

końcówki.

Czasami musimy dodać jakiś element ekstra.

I tak to będzie wyglądało

w przypadku czasowników, które mają bardzo dużo albo dużo

trudnych fonetycznie do powiedzenia

konsonantów obok siebie.

Na przykład "ciągnąć" -

macie często w Polsce na drzwiach napisane "pchać" i "ciągnąć",

czyli kiedy otwieram drzwi do siebie, to ciągnę te drzwi.

A więc "ja ciągnę", "ty ciągniesz" - pierwsza koniugacja - "on ciągnie",

redukuje się nam "-e"

i nie ma tutaj takiej alternacji jak tu - "ciąg" -

dodaję

ekstra końcówkę:

"ciągnij".

Oczywiście możecie redukować też to "-i-" i dodać "-ij" albo go nie redukować

i dodać tylko literę "-j":

"Ciągnij!".

Tak samo będzie z "zapomnieć", tam jest często litera "n".

Na przykład:

"ja zapomnę", "ty zapomnisz",

"on zapomni", "on zapomni",

redukuję ostatnią literę

i dodaję końcówkę "-ij":

"Zapomnij!".

Podobnie sprawa wygląda, ale już nie ma zmiękczeń,

w wypadku takich skomplikowanych czasowników:

"oprzeć się".

"Ja teraz opieram się o tablicę" to jest

"oprzeć się"

("oprzeć się" też znaczy mówić "nie"),

i teraz mamy tak: "ja oprę się",

"ty oprzesz się",

"on oprze się",

redukujemy "-e"

i zamiast "-e"

- to nie jest miękkie - dodajemy "-yj",

a więc: "oprzyj się".

Tak samo "trzeć", trzeć możemy żółty ser, trzeć parmezan na pizzę, "trzeć"

i "trzyj"

będzie ta forma, a więc znowu dostanie

ten czasownik literę "-yj"

ekstra do trybu rozkazującego.

I teraz, jeśli chodzi o gramatykę jeszcze trybu rozkazującego,

jest jedna bardzo ważna informacja, a więc - aspekt.

Już mówiliśmy o czasownikach dokonanych, niedokonanych,

jeśli jeszcze nie oglądaliście tych filmów, to obejrzyjcie

te filmy na naszym kanale.

Teraz przejdźmy do konkretów.

Jeżeli zdanie nie ma negacji, mój rozkaz nie ma negacji,

mogę użyć albo czasownika dokonanego, jak tutaj "otwórz

okno" albo "otwieraj"

- niedokonanego - "otwieraj okno".

Jednak kiedy chcę powiedzieć rozkaz w negacją,

z "nie",

potem zawsze mam

czasowniki niedokonane,

imperfektywne,

to znaczy powiem:

"Nie otwieraj okna!",

nie mogę mówić: "nie otwórz okno", "nie otwórz okno" to niedobra forma.

"Czytaj" albo "przeczytaj książkę"

i "nie czytaj książki". Tylko ta forma "nie czytaj", niedokonana może być

z negacją

w trybie rozkazującym.

Tak samo

"Napisz do niej!",

"Nie pisz do niej", a nie "Nie napisz". "Nie pisz do niej!".

A więc tak wyglądają kwestie gramatyczne.

I ostatnia rzecz to użycie.

Możemy powiedzieć nasz rozkaz,

naszą komendę,

w sposób bardzo elegancki

i nie taki bezpośredni, konkretny.

Wtedy użyjemy konstrukcji

"proszę", "ja proszę"

plus infinitive, to znaczy bezokolicznik.

Na przykład:

"Proszę otworzyć okno",

"Proszę otworzyć okno" - bardzo kulturalna, elegancka forma, "Proszę otworzyć okno",

"Proszę napisać pracę", "Proszę przeczytać książkę".

Jednak jeżeli jesteśmy w bliskiej relacji z drugą osobą, nie musimy używać tych oficjalnych form.

I powiemy "Otwórz okno!".

Możemy też powiedzieć coś pomiędzy "Proszę, otwórz okno!".

Albo

"Czytaj książkę", "Przeczytaj książkę",

"Nie czytaj książki",

"Nie otwieraj okna".

I wtedy już nie musimy mówić tej formy

"proszę".

A więc jeszcze raz:

"Proszę subskrybujcie nasz kanał" albo

"Proszę subskrybować nasz kanał", albo po prostu

"Ty subskrybuj nasz kanał".

Dziękuję bardzo! Paa!