Complotten in een crisis: gouden combinatie

Tijdens de coronacrisis vliegen de complottheorieën je om de oren.

5G verspreidt het coronavirus...

...dat Bill Gates gebruikt om ons te injecteren met computerchips...

...terwijl het virus zelf niet is ontstaan op een dierenmarkt...

...maar in een militair biologisch laboratorium.

Dat hoor je niet alleen in de duistere hoeken van het internet.

Er is voldoende bewijs dat het gewoon een door mensen gemaakt virus is.

En dan krijg je de vaccinatie.

En dan een chip.

Ik heb tantoe chips, ik zet ze in je oor.

Dood Bill Gates.

Het is vooropgezet.

Satanisten, deep state, deep state.

En die complotten vallen ook jullie op.

Hoe komt het dat die theorieën nu ineens zo actief rondgaan?

In deze video duiken we er dieper in.

Complottheorieën...

Het kan over van alles gaan, maar meestal speelt een kwaadaardige samenzwering...

...van een kleine groep machthebbers een rol.

En omdat er nog geen sluitend bewijs is, is het een theorie.

Wij krijgen er veel comments over en vroegen ons af of mensen zich online...

...ook echt meer bezighouden met die complottheorieën.

Volgens Marc Tuters van de UvA en zijn team wel.

Ze brachten in kaart hoe vaak berichten over complottheorieën werden geplaatst...

...op Instagram, Telegram, TikTok en YouTube.

Daaruit komt dit beeld:

Hashtags gelinkt aan complotten die in het begin van het jaar amper aandacht kregen...

...worden massaal geplaatst naarmate de coronacrisis meer impact heeft.

En blijven hangen.

Vooral op Instagram.

Toeval dat het juist nu toeneemt?

Nee.

We hebben uren research gedaan naar wat er gebeurde bij andere grote pandemieën.

Bijvoorbeeld tijdens de Spaanse griep.

Het H1N1-virus achter die griep ging na de Eerste Wereldoorlog...

...snel rond via soldaten die terugkeerden naar hun thuisland.

Maar complottheorieën kwamen ook snel op gang...

Duitsers zouden het virus bewust met onderzeeërs hebben verspreid langs de Amerikaanse kust.

Of verder terug: de Zwarte Dood.

Daarover ging destijds het valse gerucht dat Joodse inwoners...

...bewust waterputten zouden hebben vergiftigd.

Pandemieën en complotdenken gaan dus hand in hand.

Net als met andere ingrijpende gebeurtenissen, zoals 9/11, de maanlanding...

...en de moord op John F. Kennedy.

Werkte Oswald alleen of was hij onderdeel van een samenzwering?

Het coronavirus zet natuurlijk alles op z'n kop.

Of het nou gaat over banen, onze cultuur of sociaal contact.

Dus er is volop onzekerheid.

Aan de andere kant zijn we in deze coronacrisis meer dan ooit afhankelijk van de autoriteiten.

Dus we moeten luisteren naar Rutte, we moeten luisteren naar het RIVM...

...er zijn allemaal regels die we moeten volgen.

Die combinatie van onzekerheid over de samenleving en volledig afhankelijk zijn van onze autoriteiten...

...die sommige mensen eigenlijk niet echt vertrouwen.

Ja, dat is een explosieve combinatie, zou je kunnen zeggen.

Best veel mensen zijn vatbaar voor complotdenken.

Zo gelooft 15 procent van de Nederlanders dat corona een biowapen is, peilde Ipsos.

Jongeren zijn daarin oververtegenwoordigd.

Jonge mensen zitten meer dan een oudere generatie op social media.

Daar kom je complottheorieën makkelijker tegen dan in het nieuws of in de krant.

En in de tweede plaats is een complottheorie spannender dan een reguliere theorie.

Het leest als een spannend boek, een goede film of een game die je speelt.

Jongerenwerkers zien dat terug in de praktijk.

Jongerenwerkers komen ook met verhalen bij mij over dat steeds meer jongeren nepnieuws geloven...

...en in complottheorieën geloven.

Nu met coronatijd zie je dat terug. Veel zitten op hun smartphone.

En dan zie je dus ook veel meer voorbijkomen.

Complotten gaan nu dus veel rond op verschillende online kanalen.

En worden ook gedeeld door mensen met een groot online bereik.

Complottheorieën worden niet langer meer geproduceerd in de krochten van het internet...

...of in de subculturen in onze samenleving.

Maar die zijn eigenlijk steeds meer mainstream geworden, zeker in het afgelopen halfjaar.

Je ziet nu dat vloggers, influencers, YouTubers...

...het niet alleen hebben over hoe je natuurlijk en goed kan leven...

...maar ook steeds meer dat verhaal van wantrouwen en die complottheorieën omarmen...

...en zenden naar hun vaak jonge publiek.

En daar zijn zorgen over.

Kijk, veel complotdenkers kun je ook gewoon kritische burgers met vragen noemen.

Maar...

Het wordt problematisch als mensen meer fundamentalistisch gaan worden.

En echt gaan geloven in de waarheidsclaims die ze omhelzen.

Nog een stapje erger wordt het als mensen ernaar gaan handelen.

Dat ze de wapens oppakken, dat ze hun kinderen niet meer inenten.

De vaccinaties links laten liggen.

Dan kan het echt problematisch worden.

Denk bijvoorbeeld aan het in brand steken van zendmasten...

...een veiligheidsprobleem dat ook de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding ziet.

Of aan mensen die geloven in een 'deep state' en politici belagen.

Deep state, deep state. Satanisten!

Ik zal je doodslaan, mongool!

Tegen hen is inmiddels aangifte gedaan.

Of: #pizzagate.

Waardoor een complotdenker schietend een restaurant in de VS binnenviel...

...omdat hij dacht dat daar stiekem kinderen werden vastgehouden.

Welch droeg een handwapen en had een shotgun in zijn auto.

Hij vond ze niet, maar sindsdien ziet de FBI dit soort complotdenkers als een terroristische dreiging.

Daar vallen ook aanhangers van samenzweringstheorie Qanon onder.

Zijn geloven dat geheime groep machthebbers, de Cabal...

...op grote en wereldwijde schaal kinderen misbruikt.

Oproepen tot geweld waren voor Facebook en Twitter een reden...

...om duizenden accounts en groepen gelinkt aan Qanon te verwijderen.

En ook voor de overheid kunnen complottheorieën lastig zijn.

Bijvoorbeeld als je voor miljoenen aan vaccins koopt in de hoop inwoners te beschermen.

Dan helpt het niet als mensen twijfelen over of er een microchip in zit.

Of als je samen maatschappelijke discussies wil voeren.

Het probleem van complottheorieën en jongeren die daarin geloven...

...is dat hun wereldbeeld verandert.

En door complottheorieën staan jongeren dan tegenover elkaar.

Conclusie: door maatschappelijke onzekerheid groeit de online aandacht voor complotten.

En daar zijn zorgen over.

Blijf dus vooral kritische vragen stellen, doen wij ook...