Ethnicities5

قوم بلوچ یکی از اقوامی است که در ناحیۀ جغرافیایی جنوب شرقی ایران، جنوب غربی افغانستان و شرق پاکستان مستقر است. بلوچستان ایران، منطقه‌ای از کشور است که با ایالت بلوچستان در جمهوری فدرال پاکستان و ناحیۀ بلوچ‌نشین افغانستان پیوند فضایی و جغرافیایی دارد. سرزمین وسیع بلوچستان در جنوب شرقی ایران واقع است. برای بیان وسعت بلوچستان باید گفت که فاصلۀ شمالی ترین شهر تا جنوبی ترین شهر آن هفتصد کیلومتر است.

کمسیون ملی یونسکو درباره نژاد بلوچ گفته است که بدون ‌شک قوم بلوچ از اقوام آریایی جدا شده، و پس از گذشتن از مناطق شمالی به جنوب آمده‌اند. و نزدیکی زبان بلوچی با زبان باستانی این تصور را تأیید می کند.

از نظر مذهبی، بلوچ های ایران اهل سنت هستند. و از این نظر نیز، با بلوچ‌ها و قلمرو اهل سنت پاکستان و شبه‌قارۀ هند پیوستگی دارند. ولی با بخش مرکزی ایران متفاوت‌اند. از نظر ریشۀ زبان و لهجه، زبان بلوچی را همانند پشتو، تاجیکی و کردی عضو خانوادۀ زبان‌های ایرانی می‌دانند. اما لهجه‌های بلوچی در مناطق بلوچ‌نشین ایران و پاکستان نسبت به زبان فارسی به هم نزدیک‌ترند. بنابراین بلوچستان ایران و پاکستان در سه متغیر مذهب، زبان و قومیت با یکدیگر همخوانی دارند.

ترکیب این سه متغیر بر هم‌گراییِ دو بخش بلوچ‌نشین پاکستان و ایران تأثیر گذاشته، و آرمان سیاسی بلوچستان بزرگ را در قالب تلاش عده‌ای از نخبگان بلوچ برای کسب هویت مستقل سیاسی «بلوچستان آزاد» پدید آورده است.

از دیگر عوامل مهمی که بلوچستان را از بخش مرکزی ایران جدا نگه می‌دارد، وضعیت جغرافیایی است. دو عامل جغرافیاییِ دوری از مرکز و فضای کویری بدون حیات فعال، تأثیر زیادی در جدایی این منطقه داشته است.

یکی از تحرکاتی که به دست بزرگان بلوچ هدایت و رهبری شد، قیام دوست محمدخان بود. این جنبش جدایی‌طلب و خودمختار، که درست همزمان با انقلاب مشروطه و تحولات ناشی از جنگ جهانی اول شکل گرفت، برای مدتی در سایۀ حمایت بریتانیا، دولت محلی مستقل تشکیل داد. اما با اقتدار گرفتن دولت مرکزی ایران از پای درآمد.

در زمان پیروزی انقلاب اسلامی هم حرکت‌های سیاسی ضعیفی در جهت کسب خودمختاری و بازسازی اندیشه‌های ناسیونالیستی بلوچ شکل گرفت. که به دلیل حمایت نشدن از جانب تودۀ مردم به موفقیتی دست نیافت.

هرچند در سال‌های گذشته افرادی مثل عبدالمالک ریگی مشکلاتی در این منطقه برای دولت مرکزی به وجود آورده‌ بودند، ولی این منطقه، نسبت به دیگر مناطق حاشیه‌ای، از لحاظ استقلال طلبی دردسر کمتری برای دولت مرکزی به ‌وجود آورده است.

حصیربافی، سفال سازی، سوزن دوزی، سکه دوزی، خامه دوزی و ساخت زیورآلات بلوچی از مهم‌ترین هنر زنان و مردان بلوچ است.

سفال «کلپورگان» آوازۀ جهانی دارد. و روستای کلپورگان، به عنوان تنها موزۀ سفال زندۀ جهان ثبت جهانی یونسکو شده است. قدمت سفالگری در کلپورگان به هزاران سال قبل از میلاد برمی گردد . که توسط زنان بلوچ تنها با دست و بدون چرخ سفالگری انجام می شده. و نسل به نسل تا به اکنون منتقل شده‌ است.

موسیقی سنتی بلوچستان یادگاری از دوره‌های مختلف فرهنگ و تمدن ایران زمین است. که با سازهای مخصوص آن منطقه نواخته می شود. و با رقص ویژۀ بلوچی در مراسم مختلف اجرا می شود.

مردم بلوچستان شباهت های فرهنگی زیادی با هندوستان دارند. همچنین عادات غذايی مشترک بسیاری ميان بلوچ‌های ساکن ايران و هندی ها وجود دارد، از جمله غذاهای تند و سرشار از ادويه. شباهت‌های زيادی هم ميان لباس هایی که زنان و مردان بلوچ‌ و مردم هندوستان می پوشند، وجود دارد.

یکی از شهرهای بلوچستان به نام سرباز به هندوستان کوچک در ایران معروف است. ويژگی‌ آب‌وهوايی يکسان، توليد ميوه‌های استوايی، فرهنگ غذایی و پوشش مردم از ويژگی‌های مشترک شهر سرباز و شبه‌قارۀ هند است.

مردم بلوچستان با وجود فقر، کمبود امکانات و محرومیت بسیار، جزو مهمان نوازترین و خونگرم ترین اقوام ایرانی هستند.